Te weinig geld geïnvesteerd in stroomnet

Klimaat- en woningbouwdoelen onhaalbaar door vastgelopen stroomnet

Netbeheerder Tennet is bezig met het vergroten van het elektriciteitsnet. Beeld door: ANP / Sander Koning

Nieuws

Klimaat- en woningbouwdoelen onhaalbaar door vastgelopen stroomnet

Vier van de vijf belangrijkste Nederlandse industriegebieden liggen in regio’s waar geen nieuwe stroomaansluitingen meer mogelijk zijn omdat het elektriciteitsnet overbelast is. Hierdoor kunnen veel fabrieken niet overstappen van olie, gas en kolen op duurzaam opgewekte elektriciteit, zoals wind, zon of groene waterstof.

Van de honderd grootste CO2 uitstotende bedrijven, bevindt bijna een derde zich in gebieden waar het stroomnet vol zit. Nog eens 27 staan in gebieden waar netbeheerders overbelasting verwachten. Dat blijkt uit een inventarisatie van Investico voor Trouw en De Groene Amsterdammer. De problemen zijn zo groot dat zonder ‘krachtig’ overheidsingrijpen Nederland de klimaatdoelen in 2030 onhaalbaar zijn, waarschuwen de netbeheerders.

De zware industrie noemt de krapte op het stroomnet  ‘een grof schandaal’. “De infrastructuur is dé toegangspoort tot onze energievoorziening”, zegt Hans Grünfeld van de belangengroep. “Iedereen moet toegang hebben.” Volgens Grünfeld hebben de netbeheerders verzuimd om dat te regelen. Gedeputeerde Edward Stigter (Noord-Holland) noemt de problemen ‘dramatisch’. “Bedrijven zijn al jaren bezig met het maken van verduurzamingsplannen. Nu ze ermee aan de slag willen, horen ze dat het niet kan.”

Ontoegankelijk stroomnet

De woningbouwplannen mislukken als de problemen niet snel worden opgelost, waarschuwen de netbeheerders. Want gemeenten, waaronder Amsterdam, willen geen nieuwbouwwijken zonder scholen en supermarkten. Die ruimte biedt het stroomnet niet. Alleen al in de hoofdstad loopt hierdoor de bouw van tienduizenden woningen jaren vertraging op. Dit speelt in de helft van de provincies. Bijna nergens zijn meer nieuwe plannen voor wind- en zonneparken mogelijk omdat de nieuwe parken niet kunnen worden aangesloten op het net.

De drukte op het net is ontstaan omdat in sommige delen van het land meer wind- en zonne-energie wordt opgewekt dan de kabels aankunnen, in andere delen is er juist te veel vraag naar stroom. “De publieke netbeheerders hadden in hoog tempo elektriciteitsstations, transformatoren en dikkere kabels moeten aanleggen maar hebben dat onvoldoende gedaan”, zegt Frans Rooijers, directeur van onderzoeksbureau CE Delft. Hij deed in februari onderzoek naar het stroomnet in opdracht van de netbeheerders. “De energietransitie vraagt om een langetermijnaanpak terwijl de netbedrijven vooral gericht zijn op kostenbesparing en het betaalbaar houden van het stroomnet.”

Groene transitie zonder plan

De staatsbedrijven zeggen dat ze niet, of veel te laat, zijn meegenomen in de plannen voor de opwek van duurzame energie. “Het is alsof je tegen ProRail zegt dat er twee keer zoveel treinen gaan rijden, maar niet vertelt waar”, zegt een woordvoerder van netbeheerder Stedin. “We hadden eerder, harder op de trom moeten slaan”, zegt de woordvoerder van regiobeheerder Alliander over de problemen op het net. Landelijk netbeheerder TenneT: “Nu de energietransitie sneller gaat dan verwacht, is het stroomnet niet direct aangepast.”

De netbeheerders functioneerden als cashcows terwijl de bedrijven de afgelopen tien jaar hadden moeten investeren in de toekomst, zegt Rooijers. De aandeelhouder van TenneT, het ministerie van Financiën, haalde de afgelopen tien jaar in totaal 1,2 miljard euro uit het bedrijf. Dat blijkt uit een berekeningen op basis van de jaarverslagen door Investico. Bij de twee netbeheerder in de regio’s met de grootste problemen, Alliander en Enexis, haalden Nederlandse provincies en gemeenten nog eens ruim twee miljard in tien jaar uit de bedrijven. Evenveel als TenneT de komende twee jaar gaat investeren in het hoogspanningsnet.

Minister van Energie en Klimaat Rob Jetten stelt desgevraagd dat de regering is overvallen door de hoeveelheid wind- en zonnestroom. “We dachten dat we in een geleidelijke transitie zaten, maar het is heel disruptief en dat vraagt ook wel wat van de aanpak.” Op die aanpak was het ministerie niet voorbereid. “Je mist de inhoudelijke experts die het voor je kunnen doen”, zegt Jetten. “We nemen nu weer experts aan die echt begrijpen hoe het werkt.” De problemen houden voorlopig aan. “Het is zo disruptief, dat ik niet kan beloven dat we dit kunnen bijbenen. Dit blijft gewoon knellen tot zeker 2030.”

Verantwoording

Investico is radicaal transparant. In verantwoordingsdocumenten maken wij onze onderzoeksmethodes en resultaten openbaar zodat publiek en andere onderzoekers ons werk kunnen controleren en erop kunnen voortbouwen. In de longread van het onderzoek hieronder verwijzen noten naar het bronmateriaal. Wilt u meer weten over onze missie en methode? Lees meer

Onderzoek met bronnen

Verbouwing zonder gereedschap

Netbeheerder Tennet is bezig met het vergroten van het elektriciteitsnet. Beeld door: ANP / Sander Koning

Veel fabrieken kunnen niet omschakelen van fossiele naar duurzame energie, vanwege het volle stroomnet. Ook plannen voor woningbouw komen in de knel.

Nee, stond er in de brief. Juist net nu de Dommelsch-brouwerij in het Noord-Brabantse Dommelen grootse plannen had om te verduurzamen, is de aanvraag voor extra elektriciteit voorlopig afgewezen. De directie van de oudste brouwerij van Nederland had ingezet op CO2-neutrale bierproductie. Het plan was helemaal uitgedacht, de brouwketels zullen verwarmd worden met stroom in plaats van gas. Alle zware vrachtwagens die het bier naar de tanks in cafés brengen zouden elektrisch gaan rijden.

Dommelsch deed netjes een aanvraag voor extra elektriciteitsaansluitingen bij Brabantse netbeheerder Enexis. ‘We gingen ervan uit dat het een formaliteit was’, zegt Wilco Heiwegen van moederbedrijf AB InBev. Maar Enexis kan niet leveren: voorlopig kunnen ze geen extra stroomcapaciteit realiseren. ‘We wisten niet eens dat dit een issue was. Een week later kwam het groot in het nieuws,’ zegt Heiwegen. Afgelopen maand bleek dat in heel Limburg en Noord-Brabant geen nieuwe bedrijven meer aangesloten kunnen worden, het net zit simpelweg vol1.

Doodlopende duurzaamheidsplannen

En niet alleen in Limburg en Brabant zien bedrijven hun duurzaamheidsplannen stranden vanwege de problemen op het net. In de Amsterdamse haven kan een producent van duurzame brandstoffen zich niet vestigen en ook een bedrijf uit de windindustrie wordt nee verkocht2. De gemeente Amsterdam kon geen vergunning afgeven aan een project voor elektrische stadsdistributie omdat er niet genoeg elektriciteit3 was. Techlands in Zaandam, de school waar technisch personeel speciaal wordt klaargestoomd voor werkzaamheden voor de energietransitie, moest een tijdelijke oplossing zoeken omdat nieuwbouw niet kon worden aangesloten. In de gemeente Zaanstad wordt momenteel een nieuwe ‘mini gascentrale’ inclusief grote pijpleiding gebouwd om een nieuw buitenlands voedingsmiddelenbedrijf tóch van energie te voorzien4.

‘Het is zo dramatisch wat er nu plaatsvindt’, zegt Edward Stigter, gedeputeerde van Noord-Holland. ‘Bedrijven zijn al jaren bezig met het maken van verduurzamingsplannen. Nu komen ze ermee naar buiten, en dan horen ze dat het niet kan.’

Verstopt stroomnet

De problemen op het stroomnet zijn niet langer incidenten, niemand zegt het nog hardop, maar Nederland staat aan het begin van een landelijke kettingbotsing op het stroomnet met verstrekkende gevolgen. Dat blijkt uit een inventarisatie van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor De Groene Amsterdammer en dagblad Trouw.

Van black outs en stroomtekorten is geen sprake, er is op sommige momenten zelfs een overschot aan elektriciteit. Maar bijna nergens in het land kunnen nieuwe plannen voor windmolenparken en zonneweides nog gerealiseerd worden. In de helft van de Nederlandse provincies kunnen bedrijven en woningbouwprojecten geen nieuwe aansluiting op het stroomnet meer krijgen, in nog eens drie provincies zal binnenkort vrijwel zeker hetzelfde gebeuren5.

Zonder ‘krachtig’ ingrijpen van het Rijk, waarschuwen de netbeheerders nu, gaat Nederland haar duurzaamheidsdoelen gewoon niet halen6. Al vijf jaar proberen de netbeheerders ad hoc en in rap tempo de transitie bij te benen, maar waren niet in staat vooruit te kijken, ontdekte Investico. De lange termijnproblemen zagen de netbeheerders te laat opdoemen, toen ze eenmaal de noodklok luidden werden die niet serieus genomen door kabinet en Kamer.

Op geen moment gaf de regering hen een duidelijke strategie. Windmolens op land zijn een verantwoordelijkheid van decentrale ‘energieregio’s’ besloot7 het Rijk, en het is aan particulieren om te besluiten of ze een zonnepaneel op hun dak te leggen. Netbeheerders werden zo een speelbal van goede bedoelingen, ondertussen bleven ze een cash cow voor overheden die vooral dividend uit de netbedrijven trokken. ‘Het is alsof je tegen ProRail zegt dat er twee keer zoveel treinen gaan rijden, maar niet vertelt waar.’

De ruggengraat van het Nederlands stroomnet

In Arnhem huist achter meerdere beveiligingssluizen de zwaarbewaakte control room van het Nederlandse elektriciteitsnetwerk. Alles om te voorkomen dat een kwaadwillende het elektriciteitsnetwerk van TenneT lam legt. Het eerste waar je oog op valt bij binnenstappen is een drie meter hoog scherm bijna zo breed als een stadsbus. In het midden het gele getal waar het allemaal om draait: de netfrequentie. Die moet altijd op vijftig staan, al is een korte schommeling van een honderdste Hertz niet zo’n probleem.

Op het scherm staat verder een schematische weergave van Nederland ‘op zijn kant’ , bedolven onder stippen die staan voor elektriciteitsstations. Bolletjes zijn met elkaar verbonden door dubbele lijnen die staan voor de 125.000 kilometer aan hoogspanningslijnen die in het land staan verspreid. ‘Dubbele lijnen’, benadrukt een medewerker van Tennet. ‘Je moet altijd een back-up hebben als er één uitvalt.’

Hier is TenneT goed in. De beste van Europa zelfs, met een leveringszekerheid van 99,9999 procent8. TenneT vormt met haar hoge masten verbonden door dikke elektriciteitskabels de ruggengraat van het Nederlandse stroomnet. Vervolgens verdelen regionale netbeheerders, zoals Enexis, Stedin en Liander, vanuit transformatorstations met stroomkabels onder de grond elektriciteit naar bedrijven en huishoudens.

‘Ons werk dreigde saai te worden’, zegt Tom (om veiligheidsredenen niet zijn echte naam) terwijl hij zijn bureaustoel wegdraait van de digitale kaart en de zeven beeldschermen op zijn bureau. ‘De stabiliteit van het stroomnet was bijna nooit een probleem. Elektriciteit uit gas- en kolencentrales is immers vrij constant, er waren weinig problemen voor ons om op te lossen’. ‘Ping ping’, klinkt uit zijn computer. Tom draait zich snel om naar zijn scherm en klikt met zijn muis. Niets dringends aan de hand dit keer.

‘Toen kwam daar de energietransitie en werd het weer leuk’. De overstap naar zon- en windenergie veranderde het werk van Tom en zijn collega’s totaal. De beschikbaarheid van stroom werd afhankelijk van het weer en dus moest er sneller geschakeld worden. ‘Vanochtend was het hier weer alle hens aan dek. We hadden gerekend op een felle zon maar toen ik vanochtend op de fiets stapte was het ineens bewolkt.’

Dat verschil betekende een tekort van 1500 Megawatt, ongeveer drie keer het verbruik van de stad Amsterdam. ‘Dan moet je ervoor zorgen dat er ergens anders vandaan extra elektriciteit komt om het net stabiel te houden. Anders kunnen er storingen of black-outs ontstaan.’ Dag en nacht zijn vijf medewerkers tegelijk bezig met deze balansoefening.

‘Het begon allemaal in 2017’, zegt Hans-Peter Oskam, directeur Beleid en Energietransitie bij brancheorganisatie Netbeheer Nederland. ‘Tot die tijd bestond het Nederlandse klimaatbeleid vooral uit het bijstoken van biomassa in kolencentrales en de bouw van windmolens op zee. Maar toen, van de ene op de andere dag, besloot men drie miljard euro per jaar subsidie te geven aan zonnepanelen. Een enórme draai’. Waar de netbeheerders niet bij betrokken waren.

In vier jaar tijd vervijfvoudigde 9 het aandeel van elektriciteit uit zonnepanelen. In Europa liep Nederland op dat vlak altijd achter – nu zijn we één van de koplopers. Tot 2017 kende Nederland slechts 22 zonneweides, inmiddels zijn dat er 27210. Alleen al in 2020 kwamen er bijna honderd van die parken bij, waarvan het overgrote merendeel in landelijke gebieden met van oudsher weinig industriële activiteit en dus weinig infrastructuur11 voor elektriciteit.

‘Je bestelt wat panelen in China en die staan een maand later klaar in een zeecontainer, zegt Oskam. ‘In een jaar ben je klaar. Maar een hoogspanningsstation bouwen in een regio waar daarvoor vooral landbouw was duurt al gauw acht tot tien jaar. Dat tempo kunnen dus we nooit bijbenen’.

De afgelopen jaren was dat wel precies wat de netbeheerders probeerden te doen: iedereen die zich aanmeldde voor een nieuwe aansluiting, om via zonnepanelen stroom te leveren of om juist meer elektriciteit af te nemen werd netjes in de rij gezet en geholpen. Op de volgorde van aanmelding. Zo moest een supermarkt in de Brabantse gemeente Woensdrecht wachten, maar kreeg een woonwijk in Woensel een extra kabel omdat een bewoner meer stroom nodig had om bitcoins te ‘minen’.

Enige regie, prioritering of een langetermijnstrategie uit Den Haag ontbrak. Dat zegt ook Oskam van Netbeheer Nederland: ‘Vaak houdt de overheid alle opties open. We moesten in onze toekomstscenario’s dus uitgaan van alle mogelijkheden maar tegelijkertijd zo efficiënt mogelijk werken.’

Koen de Lange, woordvoerder van netbeheerder Stedin, actief in Zuid-Holland, Utrecht en Zeeland beaamt het probleem. ‘Kijk naar de Regionale Energiestrategiën’. Dat zijn de plannen van de dertig “energieregio’s” die elk hun eigen doelstellingen voor hernieuwbare energie hebben. ‘Daar kregen ze drie jaar de tijd voor. Maar zelfs na drie jaar zijn nog niet alle plannen duidelijk. Hoe specifieker de plannen12, hoe makkelijker ons werk wordt.

‘Het is een onmogelijke zaak om bij te benen’, zegt De Lange. ‘Het elektriciteitsnet is in een gigantische verbouwing terecht gekomen. Maar in deze verbouwing wordt elke kamer tegelijkertijd aangepakt. En ook de tuin. Als je overal een beetje doet, betekent het dat het overal langzaam gaat.’

Geen elektrificatie, geen verduurzaming

De gevolgen zijn inmiddels nauwelijks te overzien. Brancheorganisatie Netbeheer Nederland publiceert periodiek een kaart met knelpunten op het Nederlandse net. In december vorig jaar kleurden delen van Noord-Holland, Flevoland, Gelderland en Friesland rood; daar kan niemand meer een nieuwe aansluiting. Inmiddels spreiden de vlekken zich verder uit en zijn heel Noord-Brabant en Limburg oranje, de opmaat naar rood. Naar alle verwachting zullen Zuid-Holland, delen van Drenthe en kleinere gebieden in Zeeland binnenkort ook vast komen te zitten13.

Wat betekent dat concreet? Vier van de vijf belangrijkste Nederlandse industriële clusters14, Rotterdam-Moerdijk, Noordzeekanaalgebied, Smart Delta in Zeeland, en het Limburgse ‘Chemelot’ liggen – soms deels – in gebieden waar geen nieuwe aansluitingen meer mogelijk zijn15. Dat geldt ook voor bijna een derde van de honderd grootste CO2-uitstotende bedrijven, waaronder aardappelbedrijf Aviko, isolatiegigant Rockwool en Shell in Moerdijk. Ook zij kunnen geen nieuwe aansluitingen voor nieuwe plannen meer krijgen. Voor nog eens 27 van die bedrijven geven netbeheerders waarschuwingen uit dat het net in hun regio begint vol te raken.

Dat is een stille ramp. Want verduurzaming betekent in de regel elektrificatie. Gasboilers worden elektrisch, benzinetanks worden accu’s, aluminium smelten we niet meer met cokes of stookolie, maar dankzij electrolyse. Wil de energietransitie slagen dan moet het netwerk van gasleidingen dat strekt van Slochteren tot de Botlek tot bijna ieder fornuis in ons land zo snel mogelijk dichtgegooid en vervangen worden voor een groter, flexibeler, en stabieler netwerk voor de toegenomen vraag en aanbod van elektriciteit.

In een brief aan de regering van afgelopen april waarschuwden de netbeheerders: ‘Het doel van minimaal 55% CO2-emissiereductie in 2030, samen met de ambitie voor de versnelling van de woningbouw én de groeiende economie, vallen buiten de bandbreedte van wat haalbaar is16.’ Twee weken geleden leidde de publicatie van de brief, ongetwijfeld vanwege de oorlog in Oekraïne, tot nauwelijks beroering in de Tweede Kamer.

Maar niet alleen voor de energietransitie is de drukte op het stroomnet een probleem, ook voor de oplossing van die andere crisis, het woningtekort, komt nu alles op losse schroeven te staan. In de helft van de provincies moeten nieuwe plannen voor woonwijken door netbeheerders geweigerd worden. De gemeente Amsterdam besloot recentelijk de bouw van tienduizenden nieuwbouwwoningen uit te stellen omdat de supermarkten en scholen in die nieuwe wijken geen stroom konden krijgen. ‘Een wijk met mensen, maar zónder scholen, winkels, horeca of zorginstellingen is een slaapwijk en allesbehalve leefbaar’, schreef burgemeester Femke Halsema in een brandbrief 17 aan het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Cash cows met personeelstekort

Het elektriciteitsnet wordt nog wel eens vergeten, zegt Peter Hofland, woordvoerder van Alliander, netbeheerder voor onder meer Amsterdam, delen van Noord-Holland, Friesland en Gelderland. Neem bijvoorbeeld de wildgroei van zonne-initiatieven die ontstond na de aanpassing van de subsidieregeling. Pas in 2019 schreef minister Wiebes dat aanvragers van de subsidie voortaan éérst contact moesten opnemen met de netbeheerder, dat was nadat het aantal zonneparken in één jaar verdriedubbelde18. ‘Met de kennis van nu’, zegt Hofland, ‘weten we dat we in alle transitieplannen altijd direct het elektriciteitsnet moeten meenemen’.

‘Die netten zijn een voorwaarde, een essentiëel element,’ zegt Ed Nijpels oud-minister van VROM en voorzitter van het voortgangsoverleg bij het klimaat-en energieakkoord. Dat juist de netbedrijven nu obstakels zijn voor de energietransitie, in plaats van faciliteerders van onze groene ambities vindt Nijpels onbegrijpelijk. Twee jaar geleden wees hij minister Wiebes op dit probleem. Daar werd niks mee gedaan. ‘De staatsbedrijven behoren tot de beste van de wereld, ze zijn van ons. Niet van de vijand, maar van het Rijk, provincies en gemeenten. Van de burgers zelf’, benadrukt hij.

Behalve een strategische positie, biedt een staatsbedrijf ook iets anders: dividend. De aandeelhouder van TenneT, het ministerie van Financiën, haalde de afgelopen tien jaar in totaal 1,2 miljard euro uit het bedrijf19. Vorig jaar nog was dat 149 miljoen, blijkt uit de jaarverslagen20. Terwijl de afgelopen tien jaar de bedrijven in ongekend tempo elektriciteitsstations, transformatoren en dikkere stroomkabels hadden moeten aanleggen bleven ze functioneren als cash cows. Bij de twee netbeheerder in de regio’s met de grootste problemen, Alliander en Enexis, haalden Nederlandse provincies en gemeenten nog eens ruim twee miljard in tien jaar uit de bedrijven21. Dat is net zoveel als TenneT de komende twee jaar van plan is te investeren in het hoogspanningsnet22. Het uitbreiden van het net is bovendien handwerk, terwijl technisch personeel nauwelijks te vinden is. Een derde van de Nederlandse straten moet worden opengebroken, elektriciteitskabels moeten worden verdubbeld en transformatorhuisjes moeten worden gebouwd. De komende drie jaar alleen al zijn hiervoor volgens de netbeheerders 13.000 mensen extra nodig23, terwijl de organisaties al jaren kampen met een structureel personeelstekort24.

Hadden de netbeheerders niet veel eerder, veel meer stampij moeten maken? ‘Misschien hadden we inderdaad eerder, harder op de trom moeten slaan’, erkent Peter Hofland van netbedrijf Alliander. ‘Ook wij zagen dit pas vanaf 2018 aankomen’. Robert Kuik, manager van de stroomnetten van TenneT, benadrukt dat het moeilijk is om vooruit te kijken. Het bedrijf wil in een reactie niet reflecteren op hun eigen rol en beperkt zich tot een technische analyse. ‘Duurzaamheidsplannen variëren sterk.’ TenneT ziet de oorzaak van de problemen in het aanscherpen van de klimaatdoelen en toegenomen stroomvraag die ze niet hadden kunnen zien aankomen. ‘Als de energietransitie sneller gaat dan verwacht, is het stroomnet niet direct aangepast.’

Minister voor Klimaat en Energie Rob Jetten zegt in een reactie dat de regering is overvallen. ‘We dachten dat we in een geleidelijke transitie zaten, maar het is heel disruptief en dat vraagt ook wel wat van de aanpak.’ Op die aanpak was het ministerie niet voorbereid. ‘Je mist de inhoudelijke experts die het voor je kunnen doen’, zegt Jetten. ‘Dat zijn we nu weer aan het opbouwen, of het nu over waterstof, of over kernenergie gaat. We nemen nu weer experts aan die echt begrijpen hoe het werkt.’ De problemen zijn daarmee nu niet opgelost. ‘Het is zo disruptief, dat ik niet kan beloven dat we dit kunnen bijbenen. Dit blijft gewoon knellen tot zeker 2030.’

Groene transitie zonder plan

Alle problemen waar we nu tegenaan lopen zijn kenmerkend voor de kabinetsaanpak van de energietransitie de afgelopen vijftien jaar. Expertise werd afgestoten en verantwoordelijkheid geprivatiseerd door Nederlands energiebedrijven als Nuon en Essent te verkopen aan grote, buitenlandse partijen. De oplossing voor het klimaatprobleem werd gedecentraliseerd naar overlegtafels bij de Sociaal-Economische Raad met bijna vijftig onderhandelende partijen, die het op hun beurt weer doorschoven naar dertig ‘energieregio’s’ die mogen bepalen waar in de polder een windmolen komt te staan. TenneT, het enige bedrijf waar het Rijk centraal kon sturen omdat ze honderd procent van de aandelen heeft, werd genegeerd en vergeten. Dat wreekt zich nu. Nederland liep decennia achteraan bij verduurzaming25 en moet nu een inhaalslag van jewelste maken terwijl de netten er niet op zijn voorbereid. De klimaatdoelen lijken daarmee verder weg dan ooit.

In Limburg kijkt chemiereus Chemelot wél naar de toekomst en komt alvast op het volgende pijnpunt. ‘Straks krijgen wij de rekening gepresenteerd’, vreest Loek Radix, directeur van chemie bedrijventerrein Chemelot. Radix probeert al jaren meer duurzame bedrijven uit binnen- en buitenland naar Zuid-Limburg te krijgen om de chemische industrie te verduurzamen. ‘Aan die bedrijven moeten we straks nee verkopen.’ Dat zet de bestaande plannen bij Chemelot op achterstand bij het behalen van de klimaatdoelen, zegt Radix. ‘Vervolgens krijgen die bedrijven een CO2-heffing, omdat ze volgens de overheid niet voldoende uitstoot reduceren. Maar dat komt omdat dezelfde overheid de leveringszekerheid van elektriciteit niet geregeld krijgt’, zegt hij. ‘Het is alsof Nederland gaat verbouwen, maar is vergeten om de bouwmaterialen te bestellen.’


  1. Zie ook dit persbericht van de landelijk netbeheerder TenneT 

  2. Zie ook “voorlopige stop voor nieuwe grootverbruikers van elektriciteit in Noord-Brabant en Limburg”  

  3. Dat blijkt uit een interview met gedeputeerde Edward Stigter 

  4. Zie ook de brandbrief van de Versnellingstafel Elektriciteit NZKG aan de Tweede Kamer op 30 maart 2022 

  5. Zie ook de capaciteitskaart die periodiek wordt bijgewerkt van Netbeheer Nederland 

  6. Zie de “Quickscan coalitieakkoord energiesysteem” van Netbeheer Nederland 

  7. Zie ook de Regionale Energie Strategiën 

  8. Zie ook de jaarverslagen van de afgelopen jaren 

  9. Zie ook de grafiek van Our World in Data”  

  10. Zie ook Monitor 2021: Participatiemonitor Hernieuwbare Energie op Land 

  11. Zie ook Monitor 2021: Participatiemonitor Hernieuwbare Energie op Land 

  12. Zie voor meer informatie over de regionale plannen “Nationaal Programma Regionale Energiestrategie”  

  13. Zie ook de capaciteitskaart die periodiek wordt bijgewerkt van Netbeheer Nederland 

  14. Zie “Industriële Clusters Publiceren Plannen 2030-2050” voor meer informatie over deze clusters en hun duurzaamheidsplannen 

  15. Zie ook de capaciteitskaart die periodiek wordt bijgewerkt van Netbeheer Nederland 

  16. Zie ook deze “Quickscan coalitieakkoord energiesysteem” van Netbeheer Nederland 

  17. Zie de brandbrief van de Amsterdamse burgemeester Halsema van 15 september 2021 aan het ministerie van Economische Zaken en Klimaat 

  18. Zie ook dit persbericht van Netbeheer Nederland 

  19. Dat blijkt uit een inventarisatie van alle jaarverslagen van TenneT sinds 2012 

  20. Zie jaarverslag van TenneT over 2021 

  21. Dat blijkt uit een inventarisatie van de jaarverslagen van Enexis en Alliander 

  22. Ontwerpinvesteringsplan Net op land 2022-2031 (figuur 2.1), TenneT, 1 januari 2022 

  23. Zie de “Quickscan coalitieakkoord energiesysteem” van Netbeheer Nederland 

  24. Zie dit onderzoek van de ACM over het personeelstekort 

  25. Zie ook het rapport “Hernieuwbare Energie” 

Wilt u onafhankelijke onderzoeksjournalistiek ondersteunen? Word Vriend van Investico

U las de longread van dit onderzoek. Heeft u naar aanleiding hiervan een tip? Neem contact met ons op

Diepgravende onderzoeksjournalistiek is onmisbaar. Word nu Vriend van Investico en versterk de onderzoeksjournalistiek in Nederland.

Word vriend