Via sociale media ging Investico voor het eerst de gangen na van een Nederlander die zich in 2024 aansloot bij de Israel Defence Force (IDF). Hij diende als scherpschutter in Gaza, de Westoever en Libanon. In sommige gevallen konden de exacte locaties van hem en zijn eenheid in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever worden gevonden.

Zo is de eenheid in de zomer van 2025 te herleiden naar een woonwijk in Al-Qarara, een stadje in het zuiden van Gaza, waar de IDF op dat moment een grondoffensief uitvoerde. Dat grondoffensief, ‘Gideon’s Chariots’ genaamd, kwam volgens de VN-chef voor mensenrechten, Volker Türk, neer op ‘etnische zuivering.’

Ook was zijn eenheid in het najaar van 2025 gestationeerd op een legerbasis naast de illegale nederzetting Kdumim op de Westelijke Jordaanoever. Volgens Breaking the Silence, een organisatie van IDF-veteranen die getuigenissen verzamelt van soldaten over activiteiten van het leger in bezette gebieden, dienen zulke bases om illegale nederzettingen te beschermen. Volgens het Internationaal Gerechtshof is de Israëlische bezetting van de Westoever illegaal en komt het Israëlische beleid neer op apartheid. Individuele betrokkenheid bij apartheid is strafbaar onder de Nederlandse wet.

Toen de Nederlander zich aansloot bij het Israëlische leger, lag het handelen van dat leger en de Israëlische politieke top onder een vergrootglas. In januari 2024 riep het Internationaal Gerechtshof hen ertoe op alles te doen om genocide in Gaza te voorkomen. Het Internationaal Strafhof vaardigde datzelfde jaar arrestatiebevelen uit voor onder andere de Israëlische defensieminister vanwege oorlogsmisdrijven in Gaza.

Investico verzamelde honderden social media-posts van militairen in de eenheid van de Nederlander, in combinatie met interviews met legercommandanten in voornamelijk Israëlische media. Zo reconstrueerden we de route die de Nederlander sinds 2024 aflegde. Investico kreeg toegang tot die social mediaposts door een profiel aan te maken op Instagram en zich voor te doen als Israëlisch militair. De identiteit van de Nederlander is bekend bij de redactie, maar vanwege de veiligheid van hemzelf en zijn naasten maken wij die niet bekend.

Eerder dit jaar kwamen officiële cijfers van de IDF naar buiten, waaruit blijkt dat minstens 645 mensen met de Nederlandse en de Israëlische nationaliteit vorig jaar in dat leger dienden. In februari dit jaar brachten Investico en Trouw het nieuws dat daarnaast minstens 21 Nederlanders zich de afgelopen drie jaar vrijwillig vanuit Nederland hebben aangesloten bij de IDF.

De mogelijke betrokkenheid bij oorlogsmisdrijven van Nederlanders en bij de IDF hebben ‘heel erg onze aandacht’, zegt het Openbaar Ministerie. Maar mediaberichtgeving alleen is voor hen niet genoeg om een onderzoek te starten. ‘Er zijn aangiftes geweest’, laten ze weten aan Investico. Die hebben voor zover bekend echter niet tot vervolging geleid.

Dat ligt volgens het OM vooral aan het gebrek aan aanwijzing van persoonlijke betrokkenheid van een Nederlander bij een misdrijf. Of de nieuwe informatie over de Nederlandse scherpschutter zo’n aanwijzing kan zijn, kan het OM niet zeggen.

‘In Nederland moet het OM om onderzoek te doen echt een concrete aanwijzing hebben voor een specifieke verdachte die het dan ook mag vervolgen’, legt Marieke de Hoon, universitair hoofddocent internationaal strafrecht aan de UvA, uit. ‘Maar om dat te weten moet je vaak eerst opsporingsonderzoek doen. Kip-ei dus.’

Misdrijven gepleegd in dienst van de IDF zouden onder zogeheten ‘internationale misdrijven’ kunnen vallen, een verzamelbegrip voor verschillende zeer ernstige schendingen van het internationaal recht. Onderzoek daarnaar vergt veel tijd en mankracht, benadrukt De Hoon. ‘Maar het is natuurlijk een politieke keuze hoeveel capaciteit, dus mensen en middelen, je een afdeling zoals deze voor internationale misdrijven geeft. Daarbij hoort ook de vraag welke juridische mogelijkheden je het OM geeft voor de vervolging van zulke misdrijven.’

De afgelopen jaren werkte Nederland samen met andere landen voor de vervolging van eigen staatsburgers die zich aansloten bij Islamitische Staat. Dat zou voor de IDF ook kunnen, aldus De Hoon. ‘Wij noemen onszelf ‘capital of justice’, dus je zou verwachten dat de eerste vraag dan ook is: wat kunnen wij tegen deze misdrijven doen?’