Arbeidsmigranten worden in nieuwe opvang van gemeenten overgeleverd aan willekeurige regels en voorwaarden. Dit blijkt uit onderzoek van Investico en De Groene Amsterdammer. Alleen arbeidsmigranten die ‘gemotiveerd genoeg’ zijn, mogen de opvang in. Daar moeten ze zo snel mogelijk nieuw werk zoeken bij een uitzendbureau. Lukt dat niet snel genoeg, dan worden ze weer dakloos.

Het aantal dakloze arbeidsmigranten stijgt de afgelopen jaren snel: volgens het Leger des Heils slapen er nu drie keer zoveel arbeidsmigranten op straat dan in 2021. Omdat zij vaak geen toegang krijgen tot de reguliere daklozenopvang, openden zes gemeenten in 2023 speciale opvanglocaties waar zij worden begeleid naar nieuw werk. Vorige maand kondigde de overheid aan dat daar nog eens acht gemeenten bijkomen.

Al deze opvang-experimenten zijn erop gericht om ‘gemotiveerde’ arbeidsmigranten zo snel mogelijk weer aan het werk te krijgen. Maar hulpverleners mogen zelf bepalen wat als gemotiveerd geldt. In de opvang in Venlo is een arbeidsmigranten bijvoorbeeld pas gemotiveerd genoeg voor een bed als die vijf keer op tijd komt op een afspraak met een hulpverlener. In Rotterdam krijgen arbeidsmigranten punten voor schoonmaken of andere klusjes, waarmee ze motivatie laten zien. Met de punten kunnen ze sigaretten of een VVV-cadeaukaart krijgen in de opvang.

En in Arnhem moeten arbeidsmigranten zelfs als voorwaarde voor opvang een traject volgen waarin ze laten zien dat ze nog ‘werkfit’ zijn. Hierbij werken ze drie maanden vier dagen per week onbetaald in de recycling. Pas daarna mogen ze solliciteren op een nieuwe baan bij een uitzendbureau. Tegen Investico vertellen arbeidsmigranten in het traject dat ze niet begrijpen wat het doel is en waarom ze niet betaald worden voor het werk.

‘Uit geen enkel onderzoek blijkt dat deze trajecten helpen om mensen weer aan het werk te krijgen’, zegt hoogleraar precair werk en armoedearbeidsrecht Anja Eleveld van de Vrije Universiteit (VU). Volgens haar werken dit soort trajecten vaak zelfs stigmatiserend of vernederend. Ook VU-wetenschapper Dion Kramer is kritisch op de pilot en op de aanname dat arbeidsmigranten geen recht hebben op meer hulp dan begeleiding naar nieuw werk. “De enige manier waarop we nu een woning zoeken voor arbeidsmigranten is door ze terug te leveren aan het systeem.”

Hulpverleners die Investico sprak vragen zich af of deze opvang-aanpak zinvol is. Ze zien arbeidsmigranten regelmatig opnieuw opduiken in de opvang nadat ze opnieuw dakloos zijn geraakt. Ze zijn wederom hun baan en huis verloren, vanwege fysiek zwaar werk, verslaving of tijdelijke contracten. Na een lange tijd varkens slachten of ‘elke drie seconden een kip ophangen’ in een abattoir kunnen mensen het werk niet meer opbrengen, of zijn ze getraumatiseerd, vertellen hulpverleners aan Investico.