Verboden designerdrugs als 2-MMC - met de straatnaam ‘Miauw’ - en synthetische kalmeringsmiddelen zijn nog altijd te koop op kleurrijke Nederlandstalige websites. ‘Voor 17u besteld = zelfde dag verzonden’, belooft een van die sites. Klanten met vragen, die kunnen gemakkelijk terecht via berichtendienst Telegram. De meeste van deze sites zouden op zwart moeten staan, maar doen dat niet, blijkt uit onderzoek van Investico in samenwerking met de serie Danny en de Medicijnmaffia en De Groene Amsterdammer.

Tenminste acht websites die dit soort omstreden designerdrugs en namaakmedicijnen aanbieden, verschenen recent gewoon weer online nadat zij door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) offline waren gehaald¹. De vormgeving, het assortiment, en soms zelfs de betaal- en contactgegevens bleven nagenoeg ongewijzigd – maar ze verplaatsten hun hosting of domein naar het buitenland. Zo zijn ze in het vervolg minder grijpbaar voor de autoriteiten.

Investico stelde deze doorstarts vast door contactgegevens, rekeningnummers, marketingaccounts en andere technische kenmerken te vergelijken. Eén van de onderzochte webshops verscheen afgelopen maand voor de tweede keer opnieuw online. ‘Het oude domein is opgeschort; we hebben een nieuw domein,’ kondigden de website-eigenaars zelf al aan via Telegram. ‘Nieuw binnen!’ staat op de website boven foto’s van verschillende plastic zakjes. Wit poeder wordt omringd door paarse flitsen. Het logo is hetzelfde gebleven - een aap op een raket. Ook deze nieuwe website verkoopt nog steeds verboden middelen, zoals 2-MMC en het gevaarlijke Monkey Dust. Onderaan de website toont een teller de laatste bestellingen.

Kat-en-muisspel
De nieuwe websites die we zien lijken vaak sterk op hun voorgangers. De eigenaars passen de naam wat aan, of verhuizen de site alleen naar een andere domeinextensie, zoals .to of .cx, de landendomeinen van het Polynesische Tonga en Australische Christmas Island. De hostinglocatie schermen ze vaak af, betalingen lopen via buitenlandse online banken. Overigens dook ook een flink aantal nepwebshops op, waarschijnlijk bedoeld om klanten van opgedoekte websites te lokken.

Ook de NVWA ziet na het offline halen van websites weer nieuwe varianten verschijnen. Waar mogelijk neemt ze dan contact op met buitenlandse autoriteiten, laat de toezichthouder weten, maar ‘veel van deze websites bevinden zich buiten ons juridische of operationele bereik’. De NVWA haalde begin dit jaar samen met de IGJ ruim veertig websites met ‘schadelijke en verboden middelen’ offline, om ‘het aanbod snel te verstoren’. Het opstarten van een strafrechtelijk onderzoek voor iedere afzonderlijke site kost veel tijd en capaciteit, bovendien duren zulke zaken lang.² Dat blijkt ook uit de zaak rond online drugsshop Funcaps, waarvan de eigenaren momenteel worden vervolgd. Het Openbaar Ministerie kon van achttien³ gebruikers vaststellen dat zij overleden zijn door pillen die ze bij Funcaps hadden besteld.

Precies een jaar geleden probeerde de overheid het kat-en-muisspel rond designerdrugs te doorbreken door de Opiumwet te verruimen⁴. Voorheen moest elke nieuwe drug afzonderlijk verboden worden, inmiddels staan hele stofgroepen op de lijst⁵. Dat moet het moeilijker maken voor producenten om snel weer een soortgelijk middel te ontwikkelen als het andere verboden wordt. Toch hebben webshops ook daar weer een uitweg gevonden, blijkt uit een analyse van Investico.

Drie van de acht doorgestarte websites verkopen gloednieuwe middelen die expliciet aangeprezen worden als legaal alternatief voor eerder verboden designerdrugs, met de belofte dat ze hetzelfde effect geven. Al voordat het verbod in ging, beloofden sommige aanbieders nieuwe mogelijkheden: ‘Blijf onze blog en/of nieuwsbrief volgen voor verdere updates, inzichten en advies over hoe je je kunt aanpassen aan de nieuwe wetgeving’⁶. Die hebben ze gevonden: sinds enkele maanden bieden ze bijvoorbeeld alternatieven aan voor de populaire stimulerende drug 2-MMC, en voor bromazolam, een designerbenzo die sinds januari verboden is.

‘De markt is inventief’
Het Trimbos-Instituut bevestigt⁷ de opkomst van deze alternatieven. ‘Het is nu nog onbekend wat de gevaren van deze stoffen zijn’, zegt onderzoeker Laura Smit-Rigter. ‘Mogelijk veroorzaken deze middelen ook acute gezondheidsproblemen en zijn ze ernstig verslavend. Als dat na verloop van tijd blijkt, worden ook deze verboden - maar dat gaat hoe dan ook nog een hele tijd duren.’

Volgens criminoloog Roland Moerland⁸, verbonden aan de Universiteit Maastricht, heeft het offline halen van webshops wel degelijk effect: het maakt de handel minder toegankelijk en geeft een duidelijk signaal aan gebruikers. Maar of daarmee ook het doel wordt bereikt, is volgens hem de vraag. ‘De markt is inventief: enerzijds zoekt ze direct naar ‘legale’ alternatieven, anderzijds vindt ze manieren om ook illegale waar gewoon te blijven verkopen op publiek toegankelijke websites’. Websitesporen leiden handhavers nu via hostingbedrijven en postbussen ‘de halve wereld over’, zonder dat duidelijk wordt wie er werkelijk achter de webshop zit. ‘Dan moet je internationaal gaan samenwerken, en dat gebeurt toch vaak pas als zaken héél urgent worden.’

Het Openbaar Ministerie⁹ noemt de handel in designerdrugs en illegale geneesmiddelen een hardnekkig probleem en zegt meerdere onderzoeken te hebben lopen. Volgens het OM zijn de onderzoeken complex, onder meer door de ingewikkelde financiële constructies achter webshops.