Rekruteren voor het Russische leger

Niet-gesanctioneerde Russische bedrijven betalen huurlingen voor oorlog in Oekraïne

Verantwoording

Investico is radicaal transparant. In verantwoordingsdocumenten maken wij onze onderzoeksmethodes en resultaten openbaar zodat publiek en andere onderzoekers ons werk kunnen controleren en erop kunnen voortbouwen. In de longread van het onderzoek hieronder verwijzen noten naar het bronmateriaal. Wilt u meer weten over onze missie en methode? Lees meer

Onderzoek met bronnen

Niet-gesanctioneerde Russische bedrijven betalen huurlingen voor oorlog in Oekraïne

Russische multinationals betalen huurlingen die vechten in de oorlog in Oekraïne. Geen van deze bedrijven staat op de Europese sanctielijst, velen hebben nog altijd vestigingen in Nederland.

Russische multinationals blijken huurlingen te rekruteren en te betalen om in Oekraïne voor het Russische leger te vechten. Dat blijkt uit onderzoek van IStories, een collectief van onafhankelijke Russische onderzoeksjournalisten, gevestigd in Letland1. Onder andere aluminiumproducent RUSAL, aardgasbedrijf Novatek en vastgoedontwikkelaar PIK Group financieren op die manier de oorlog in Oekraïne. Geen van deze multinationals staat op de Europese sanctielijst, ook hebben ze nog altijd vestigingen in Nederland. Volgens experts zou dit nieuws kunnen betekenen dat de bedrijven alsnog op de sanctielijst geplaatst worden.

IStories vond vacatures voor huurlingenlegers op het Russische sociale-mediakanaal Telegram en op advertentiewebsites2. Die vacatures bleken, vaak op verhullende wijze, uitgezet te zijn door verschillende Russische bedrijven. Zo werft Novatek, dat na staatsbedrijf Gazprom de grootste gasproducent van Rusland is, soldaten via het private beveiligingsbedrijf wier medewerkers doorgaans ingezet worden voor de beveiliging van Novateks gasvelden3. Geworven militairen worden vervolgens betaald vanuit een ‘liefdadigheidsfonds’. Dat fonds werd in september 2022 opgericht en bestaat vrijwel volledig uit giften van Novatek. Dat blijkt uit bankafschriften van het fonds, in handen van IStories, dat het materiaal deelde met Trouw en onderzoeksplatform Investico. Met de fondsen werd ruim 250 man betaald4.

Blijf op de hoogte van onze onderzoeken. Meld je aan voor de nieuwsbrief

Anders dan bij het bekende Wagner, zijn huurlingenlegers vaak direct aangesloten bij het Russische leger. Huurlingen ontvangen daarmee zowel salaris van het Russische ministerie van Defensie als van het bedrijf waarbij ze formeel in dienst zijn. Wie vecht via Novatek, krijgt bijvoorbeeld ruim twee keer zoveel betaald als een ‘gewone’ militair5. Daarvoor betalen zij wel een prijs. De vrijwilligers van Novatek kwamen onder andere terecht in een militaire brigade die volgens berichtgeving van de Washington Post alleen al in de eerste drie maanden van de oorlog honderden soldaten verloor6.

(Nog) niet op de sanctielijst

Novatek is grotendeels eigendom van oligarchen Leonid Mikhelson en Gennadi Timtjsenko7. Hoewel Timtsjenko, als vertrouweling van Poetin, op de Europese sanctielijst staat, ontsprong het gasbedrijf zelf vooralsnog de dans: de Europese Unie stelt de gassector vrij vanwege lange termijncontracten met Rusland en afhankelijkheid van Russisch gas8. Datzelfde geldt voor aluminiumbedrijf RUSAL dat via een dochterbedrijf militair personeel voor de oorlog werft. In juli 2023 bleek uit een gelekte memo nog dat de Europese aluminiumsector RUSAL van de Europese sanctielijsten wil houden: vanwege de innige economische banden met RUSAL, zouden sancties voor het bedrijf ‘problematisch’ voor Europa zijn9.

Dat betekent dat deze bedrijven gewoon nog zaken mogen doen in Europa. Maar dat kan weleens veranderen nu duidelijk wordt dat deze bedrijven de oorlog in Oekraïne op heel directe wijze financieren. ‘Dit is één op één de oorlog sponsoren, dan moet er iets gebeuren’, zegt Heleen over de Linden, advocaat en sanctie-expert10. ‘Dit is een nieuw en kwalijk feit, dat los staat van de “cruciale” producten die de bedrijven leveren. Brussel kan dan alsnog besluiten om ze wél op de sanctielijst te plaatsen.’

RUSAL, Novatek en ook de grote Moskouse projectontwikkelaar PIK Group, die huurlingen werft via een advertentiesite, hebben alle één of meerdere in Nederland gevestigde bedrijven. Zo staan RUSAL International B.V. en RUSAL Global Management B.V. geregistreerd in Amsterdam11. PIK heeft in Nederland het bedrijf PIK International BV12, de directeur is een drieëndertigjarige Rotterdammer en doet vanuit Rotterdam aan projectontwikkeling van vastgoed op ‘met name de Filipijnen13’. De Nederlandse tak van Novatek, Novatek Montenegro B.V., is inmiddels in liquidatie14.

Eerder toonde Investico al aan dat Sergei Gordeev, voormalig Russisch Hogerhuis-lid en grootaandeelhouder van PIK, ook nog een ander fonds in Nederland heeft15: Horus Real Estate Fund I B.V. De Nederlandse bestuurder van dit fonds schrikt van de bevindingen van IStories over de rekruteringen, en stelt dat hij ‘Met stelligheid kan bevestigen dat er vanuit Horus Real Estate Fund I B.V. geen financiering uitgaat naar Russische huurlingen voor het leger of enige andere vorm van oorlogsfinanciering16.

“Het klinkt wrang, maar er is niet per se een verbod op het financieren van private legers,” zegt sanctie-advocaat Yvo Amar17. ”Toch kan ik me voorstellen dat aan de hand van dit nieuws de Nederlandse tak van de bedrijven op de sanctielijst of terrorismelijst terechtkomt” zegt Amar. “Het Openbaar Ministerie kan wellicht onderzoek gaan doen naar de geldstromen tussen de Russische bedrijven en de Nederlandse vennootschappen, je wilt niet dat het geld vanuit Nederland wordt besteed aan oorlogsfinanciering.”

De andere bedrijven van Rusal, Novatek en PIK in Nederland reageerden niet op vragen van Investico. Buitenlandse Zaken kan geen uitspraken doen over individuele gevallen. ‘Het kabinet blijft voortdurend en onverminderd zoeken naar manieren om de druk op Rusland te vergroten, in EU-verband en daarbuiten18.


  1. Zie onderzoek IStories, 1/8/2023: How Russian Billionaires Provide Mercenaries to the Russian Army‘ 

  2. ‘Zie onderzoek IStories: bedrijven wierven bijvoorbeeld via Telegram en via de vacaturewebsite Avito. 

  3. ‘Dit bedrijf, Saturn-1, werd opgericht door Novatek. Formeel is ze niet aan de structuur verbonden, maar nagenoeg al haar inkomsten zijn afkomstig uit bedrijven van Mikhelson, schrijft IStories. 

  4. ‘Uit de afschriften blijkt dat dit fonds, Muzhestvo (Moed), in de eerste drie maanden na haar oprichting ruim 215 miljoen roebels ontving van Novatek. In dezelfde periode werden betalingen verricht aan ruim 250 personen. 

  5. ‘IStories schrijft hierover: Kozhushko’s colleague at Bastion, who also went to war, praises Muzhestvo because it pays well: 300,000 rubles a month on top of his 200,000 rubles salary from the Ministry of Defense. Een journalist die zich bij de recruiter van Novatek voordeed als geïnteresseerde, kreeg 200.000 roebels per maand aangeboden als additioneel salaris. 

  6. Dat betreft de 200th Separate Motor Rifle Brigade. The Washington Post schrijft over die brigade: “A document detailing a mid-war inventory of its ranks shows that by late May, fewer than 900 soldiers were left in two battalion tactical groups that, according to Western officials, had departed the brigade’s garrison in Russia with more than 1,400.” 

  7. Zie bijvoorbeeld berichtgeving Interfax. Timchenko en Mikhelson bezitten zowel directe als indirecte aandelen in Novatek. Ook Gazprom is aandeelhouder. Het Franse TotalEnergies trok zich recent terug uit het gasbedrijf. 

  8. Zie bijvoorbeeld berichtgeving BBC 

  9. Zie berichtgeving Reuters 

  10. Blijkt uit een telefonisch interview met sanctie expert Heleen over de Linden op 3 augustus 2023 

  11. Blijkt uit data van de Kamer van Koophandel. 

  12. ‘Blijkt uit data van de Kamer van Koophandel. 

  13. Blijkt uit data van de Kamer van Koophandel. PIK International BV geeft de eigen bedrijfsactiviteiten aan als Het ontwikkelen van vastgoedprojecten, met name op de Filipijnen 

  14. ‘Blijkt uit data van de Kamer van Koophandel. 

  15. Zie dit artikel van Investico, 18 mei 2022 

  16. Blijkt uit een schriftelijke reactie van WIllem Remmelink, ontvangen op 3 augustus 2023 

  17. Blijkt uit een telefonisch interview met sanctie advocaat Yvo Amar op 2 augustus 2023 

  18. Blijkt uit een schriftelijke reactie van het ministerie van Buitenlandse Zaken op 4 augustus 2023 

Wilt u onafhankelijke onderzoeksjournalistiek ondersteunen? Word Vriend van Investico

U las de longread van dit onderzoek. Heeft u naar aanleiding hiervan een tip? Neem contact met ons op

Diepgravende onderzoeksjournalistiek is onmisbaar. Word nu Vriend van Investico en versterk de onderzoeksjournalistiek in Nederland.

Word vriend