De Tweede Kamer heeft dinsdag een motie aangenomen die de minister van Defensie oproept om onderzoek te doen naar individuele compensatie voor slachtoffers van het Nederlandse bombardement op de Iraakse stad Hawija. Tot nu toe weigerde het ministerie van Defensie altijd om slachtoffers en nabestaanden van het bombardement persoonlijk te compenseren. De motie volgt op eerder onderzoek van Investico, BOOS en De Groene Amsterdammer in Hawija.

De motie werd ingediend door Kamerlid Kati Piri (PRO). Minister Yeşilgöz van Defensie wil de slachtoffers in Hawija niet individueel compenseren en ontraadde de Kamer daarom om voor de motie te stemmen. Dat de motie toch een meerderheid kreeg, was doordat coalitiepartijen D66 en CDA dat advies naast zich neerlegden, en samen met de linkse partijen in de Kamer voor de motie stemden: ‘Wij hebben de motie gesteund omdat het belangrijk is om zorgvuldig te onderzoeken wat mogelijk is’, laat Fatimazhra Belhirch (D66) weten in een reactie. ‘Eerder werd gezegd dat dit niet mogelijk was, maar nieuwe inzichten geven aanleiding om dat opnieuw zorgvuldig te beoordelen.’

In 2015 bombardeerden Nederlandse F-16’s een gebouw in Hawija waar door terreurbeweging IS bommen werden gemaakt. Bij de ontploffing die dat veroorzaakte werd een hele woonwijk weggevaagd en werden minstens 85 burgers gedood. Sinds 2019 houdt Defensie vol dat Nederland niet aansprakelijk is voor de burgerslachtoffers in Hawija en dat het onmogelijk is om vast te stellen wie werkelijk slachtoffer is geworden van het bombardement. Defensie ging daarom alleen over tot ‘vrijwillige compensatie’ voor ‘de gemeenschap’ in Hawija, bijvoorbeeld om de infrastructuur te verbeteren, maar getroffen burgers kregen niets.

Al in 2020 discussieerden ambtenaren over individuele vergoedingen, blijkt uit stukken die Investico en BOOS opvroegen met een beroep op de Wet open overheid (Woo). Defensie concludeerde destijds dat er te veel praktische en inhoudelijke bezwaren waren om slachtoffers individueel te compenseren, maar het ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa) was het daar niet mee eens, blijkt uit de stukken. Defensie kan niet zeggen dat individuele compensatie onmogelijk is, zonder daar meer onderzoek naar te doen, schrijven ambtenaren van BuZa. ‘De conclusie is daarmee voor rekening van Defensie.’ De achterliggende onderzoeken en inhoudelijke bezwaren zijn niet vrijgegeven door het ministerie van Defensie.

Yeşilgöz’ voorganger Brekelmans zei vorig jaar dat het onmogelijk is om te achterhalen wie er precies slachtoffer is geworden van het bombardement. Investico en BOOS spraken echter in Irak met slachtoffers en nabestaanden, en met de Iraakse organisatie Ashor, die een database verzamelde met dossiers van slachtoffers. Ook bezochten de journalisten een kantoor in provinciehoofdstad Kirkuk, waar Iraakse burgers om compensatie kunnen vragen. Daar ligt veel informatie over de slachtoffers in Hawija en medewerkers van het kantoor hebben expertise in het controleren van hun documentatie. Toch nam de Nederlandse overheid nooit contact op met dit kantoor, en was er ook weinig interesse in de database van Ashor.

Ook zei Brekelmans dat er ‘geen lokale autoriteit’ is die beschikt over informatie over slachtoffers. Maar op vragen van Investico en BOOS stelde Defensie wel bekend te zijn met bovenstaande Iraakse organisaties. In het debat ging het lang over of Defensie daarmee de Kamer verkeerd zou hebben geïnformeerd. Volgens Yeşilgöz is dat niet het geval. Defensie had toch al besloten om niet individueel te compenseren, zegt zij: ‘Het had in die zin niet uitgemaakt.’

‘Ik heb deze motie nu ingediend omdat onder andere uit het onderzoek van Investico en BOOS blijkt dat er wel degelijk mogelijkheden zijn om individueel te compenseren’, zegt Kati Piri. Hoewel de minister de motie ontraadde, verwacht Piri wel dat ze de motie gaat uitvoeren. ‘Een Kamermeerderheid is immers voor. En ik zal er ook op toezien dat ze die zal uitvoeren.’