68 Tweede Kamerleden spraken dit jaar in debatten teksten uit die grotendeels door AI zijn gegenereerd. AI-gebruik blijkt wijdverbreid in de Kamer: in bijna tweederde van de debatten sprak tenminste één Kamerlid een tekst uit die uit een chatbot was komen rollen. Dat komt neer op bijna 300 bijdragen sinds 1 januari dit jaar. Dat blijkt uit onderzoek van Investico en De Groene Amsterdammer, met behulp van AI-scanner Pangram.

Kamerleden van over het hele politieke spectrum gebruiken AI bij het schrijven van hun debatbijdragen. Voormalig Pro-Kamerlid Esmah Lahlah, momenteel wethouder in Amsterdam, voert de lijst van veelgebruikers aan: ze las AI-teksten voor in 4 van de 5 debatten waar ze aan meedeed. Ze wordt gevolgd door Rachel van Meetelen (PVV), Fatimahzra Belhirch (D66) en Wendy van Eijk (VVD).

Binnen fracties zijn de verschillen in AI-gebruik groot. PVV-Kamerleden Van Meetelen en Raijer grijpen bijvoorbeeld veelvuldig naar de chatbot, terwijl de AI-scanner bij partijprominenten als Geert Wilders, Dion Graus en Martin Bosma niet afgaat. De BBB-fractie heeft AI-gebruik het meest massaal omarmd, dertig procent van de spreekbeurten is met chatbots tot stand gekomen. Direct daarna volgen de Groep Markuszower, Mona Keijzer en de VVD. Alleen bij de Partij voor Dieren, SP en Volt gaat de AI-scanner nooit af.

Investico en De Groene verzamelden alle spreekteksten van Kamerdebatten tussen 1 januari en 30 september. Die bijdragen, die Kamerleden van tevoren voorbereiden, analyseerden we met AI-scanner Pangram. Die komt tot een oordeel door patronen in de teksten te vergelijken met enorme datasets van menselijk geschreven en AI-gegenereerde teksten. Pangram is betrouwbaar, blijkt uit onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek, de kans op een vals positief is ongeveer één op tienduizend. Toch gingen wij strenger te werk: alleen bijdragen die volgens Pangram voor meer dan de helft met AI zijn geschreven, tellen voor dit onderzoek als AI-gegenereerd.

Eerder onthulde De Volkskrant dat premier Jetten veelvuldig AI gebruikt voor uitingen op
sociale media. ‘Maar dit is erger’, zegt Tom Dobber, universitair docent Politieke Communicatie aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Dit raakt aan de kern van onze democratie.’ ‘Wat heb je eraan als in ‘s lands vergaderzaal iemand teksten voorleest die uit een machine komen’, zegt ook Marc van Oostendorp, hoogleraar Nederlandse taal en communicatie aan de Radboud Universiteit.

‘Gênant en eerloos’

Het valt op dat vooral backbenchers - minder bekende, veelal nieuwe fractieleden - naar AI grijpen. De helft van de veelgebruikers zat een jaar geleden nog niet in de Kamer. D66-Kamerlid Dion Huidekooper gebruikte de chatbot zelfs om zijn maiden speech te schrijven: de ceremoniële eerste toespraak van een Kamerlid. ‘Ik schrijf zelf staccato de punten op die ik wil maken’, zegt hij daarover. ‘Ik vind het belangrijk dat het vervolgens begrijpelijk is, dus helpt AI mij aan duidelijke taal en mooie metaforen.’

Veel Kamerleden zeggen dat ze AI gebruiken om teksten in te korten. ‘Ik schrijf al mijn teksten zelf, maar die zijn vaak te lang. Dan vraag ik: maak het wat compacter’, zegt D66-Kamerlid Belhirch bijvoorbeeld. Andere Kamerleden reageren schuldbewust. Harmen Krul (CDA) zegt bijvoorbeeld dat hij AI gebruikt in de voorbereiding van het debat. ‘Maar ik zou het heel erg vinden als nu het beeld ontstaat: zijn bijdragen rollen volledig uit Chat.’ En Peter van Duijvenvoorde (Forum voor Democratie) noemt zijn AI-gebruik ‘gênant en eerloos’. Hij was als nieuw Kamerlid op zoek naar een stijl en een stem, vertelt hij. ‘Maar ik heb een streep getrokken: dit moet ik gewoon niet meer doen.’

De taal in de spreekteksten die door Pangram als AI worden aangemerkt is bovendien anders dan in de ‘menselijke’ teksten. Zo bevatten die bijvoorbeeld significant meer drieslagen, en zinnen van de vorm ‘Niet X, maar Y’, stijlfiguren waarvan bekend is dat AI-modellen ze bovenmatig gebruiken. Ook bevatten de AI-teksten meer abstracte verbindingswoorden als ‘daarom’, ‘juist’, en ‘tegelijkertijd’, terwijl in de teksten waar geen AI aan te pas kwam juist woorden als ‘heel’, ‘nou’ en ‘eigenlijk’ voorkomen.

‘Deze stijlverandering is duidelijk een bevestiging van het oordeel van Pangram’, zegt Suzan Verberne, hoogleraar taalverwerking aan de Universiteit van Leiden. Bovendien laat dit zien dat de teksten niet alleen maar zijn ingekort, of verbeterd voor bijvoorbeeld een spellingscheck, zegt ze. ‘Zo’n stijlverandering krijg je alleen als je AI dus hele stukken van je tekst laat herschrijven. Pas dan krijg je al die extra drieslagen.’

Alle in het stuk genoemde Kamerleden zijn gesproken of benaderd om uitleg te geven over hun AI-gebruik. We legden ook de fracties de resultaten van ons onderzoek voor, zie lees hier een overzicht van hun reacties. Zie hier voor een uitgebreide onderzoeksverantwoording.