De Universiteit Utrecht (UU) gaat onderzoek doen naar de onderzoekscultuur op de afdeling Farmacologie. Dat besluit volgt op onderzoek van Investico, De Groene Amsterdammer, Trouw en internationale media naar belangenverstrengeling bij universitair hoofddocent Farmacologie Joris Verster. De UU geeft toe onvoldoende op de hoogte te zijn geweest van de vergaande banden tussen Verster en energiedrankmaker Red Bull en het Amerikaanse bedrijf Sen-Jam Pharmaceuticals.

Verster werd door Red Bull en Sen-Jam persoonlijk betaald voor verschillende wetenschappelijke publicaties. Op de artikelen presenteerde hij zichzelf echter als medewerker van de Universiteit Utrecht. De uitkomsten van zijn onderzoek slaan meestal positief uit voor de bedrijven. Zo prijst hij als onderzoeker van de UU een medicijn van Sen-Jam aan terwijl hij aandelen in het bedrijf heeft, en daarmee ook een direct financieel belang.

Verster stelt in een reactie altijd transparant te zijn geweest over zijn nevenwerkzaamheden: ‘Ik ben consultant voor veel bedrijven en zet dat steeds in al mijn papers, zelfs als het maar een kleine rol betrof. Ik heb de Universiteit Utrecht geïnformeerd over mijn werk als consultant en de universiteit heeft dat goedgekeurd.

Hele afdeling onder de loep

De Universiteit Utrecht zegt dat Verster inderdaad toestemming had om naast zijn werk aan de universiteit ook als consultant te werken, maar dat ‘de omvang van zijn nevenactiviteiten uit het zicht bleef.’ Dat Verster zich bij zijn werk als consultant desondanks presenteert als medewerker van de UU is niet in lijn met de regels voor nevenwerkzaamheden, stelt de UU. ‘Voor alle nevenwerkzaamheden dient een eventuele schijn van belangenverstrengeling transparant te worden vermeld. De UU is van mening dat dit hier niet of onvoldoende is gedaan.’ Daarom neemt de UU nu de hele afdeling farmacologie onder de loep.

‘Het deugt niet om onderzoek te doen terwijl je er een duidelijk financieel belang bij hebt’, zegt hoogleraar Integriteit Rob van Eijbergen over de aandelen van Verster. Het feit dat Verster op zijn privérekening betaald kreeg, terwijl hij zich als UU-onderzoeker presenteerde, noemt Van Eijbergen ‘problematisch en hoogst ongebruikelijk’. Wie een studie leest moet weten of de onderzoeker namens de universiteit of een bedrijf werkt, zegt hij. ‘Als je de titel van de universiteit gebruikt, moet het geld bij de universiteit belanden en mag je dat niet op je eigen rekening krijgen.’

Sinds 2016 werkte Verster als consultant voor het Amerikaanse farmabedrijf Sen-Jam Pharmaceutical. Hij deed onderzoek naar een medicijn dat het bedrijf ontwikkelt tegen de kater na het drinken van alcohol. Zo’n anti-katerpil is omstreden, omdat het ervoor zou kunnen zorgen dat mensen meer alcohol gaan drinken. Verster beweert dat dit niet het geval is, en verwijst naar zijn eigen onderzoek dat is betaald door Sen-Jam. In een andere studie concludeerde Verster op basis van slechts vijf proefpersonen dat het anti-katermedicijn de ernst van de kater ‘significant heeft verminderd’. Ook noemt hij het anti-katermedicijn van Sen-Jam in 2025 ‘beloftevol’. Onderaan deze publicatie vermeldt Verster dat hij aandelen in het bedrijf heeft. Hij kreeg die van Sen-Jam als beloning voor zijn onderzoekswerk.

Aandelen ‘op zichzelf geen belangenverstrengeling’

Onderzoeker Verster stelt in een reactie dat hij de rollen aan de universiteit en als private consultant goed kan scheiden. Dat hij zich op papers voor bedrijven toch presenteerde als werknemer van de UU, deed hij omdat ‘het onderzoek naar katers deel uitmaakt van mijn academische activiteiten.’ Het feit dat hij aandelen heeft in Sen-Jam is volgens hem ‘op zichzelf geen belangenverstrengeling’. Daarnaast schrijft hij dat hij sinds 1 mei met ziekteverlof is, en hij al zijn professionele activiteiten, waaronder zijn consultancy-werk, heeft beëindigd. Sen-Jam laat weten dat de aandelen die Verster ontving niet afhankelijk waren van hoe gunstig Verster’s onderzoek uitpakte voor het bedrijf.

Verster kwam eerder in het nieuws rond onderzoek dat werd betaald door Red Bull en steeds positief voor het bedrijf uitviel. Zo concludeerde hij dat het drinken van Red Bull goed is voor de rijvaardigheid, en dat consumenten die alcohol en energiedrank mengen beter af zijn dan wanneer ze alleen alcohol drinken. In 2013 opende de UU een integriteitsonderzoek naar deze gang van zaken, maar liet de universiteit weten dat alles volgens het boekje was gegaan. Uit onderzoek van Investico blijkt nu echter dat het rapport van de commissie wel degelijk kritisch is op Verster, bijvoorbeeld omdat hij onvoldoende transparant was over het feit dat Red Bull hem op zijn privérekening betaalde.

Het is niet de eerste keer dat Investico en De Groene Amsterdammer onderzoek doen naar de onderzoeksgroep Farmacologie aan de Universiteit Utrecht. In 2016 bleek al dat UU-onderzoekers nauw samenwerkten met Danone, en dat het Franse voedselbedrijf daarbij verstrekkende invloed op het Utrechtse wetenschapsbeleid had.

Dit onderzoek maakt deel uit van een project waarover bericht wordt in samenwerking met The Examination, Paper Trail Media, The Bristol Cable, The Toronto Star, Investico en Daraj.