‘Can Red Bull fuel better driving?’ Het is in 2010 de kop van berichten bij internationale media als Reuters en Fox News.¹ De berichten gaan over een onderzoek dat is uitgevoerd aan de Universiteit Utrecht (UU).² Proefpersonen nemen er vier uur lang plaats in een rijsimulator. Wat blijkt? Hun rijvaardigheid wordt beter na een blikje Red Bull.³ Het onderzoek werd uitgevoerd door de UU, maar betaald door Red Bull, wereldwijd marktleider in energiedrank.⁴

Het is het begin van een samenwerking tussen Red Bull en de Utrechtse onderzoeker Joris Verster, momenteel universitair hoofddocent farmacologie aan de UU. Twee jaar later publiceert Verster opnieuw onderzoek betaald door Red Bull, dit keer naar het mengen van alcohol met energiedrankjes.⁵ Wetenschappers slaan dan al jaren alarm over zulke cocktails. Door de cafeïne zouden consumenten langer wakker blijven en nog meer alcohol drinken, wat kan leiden tot agressief gedrag of onveilige seks.⁶ Verster concludeert echter dat mensen die alcohol met energiedrank mengen juist beter af zijn dan wanneer ze alleen alcohol drinken.⁷ Wie mengt, concludeert Verster, drinkt minder alcohol en doet minder onverantwoordelijke dingen.

De bevindingen wekken het wantrouwen van de media. ‘UU steeds positief over Red Bull’, schrijft De Telegraaf bijvoorbeeld.⁸ ‘Het energiedrankje zou dronkenschap verminderen.’ Er worden Kamervragen gesteld⁹, waarna de universiteit haar Commissie Wetenschappelijke Integriteit inschakelt om onderzoek te doen en ‘elke twijfel over belangenverstrengeling uit te sluiten’.¹⁰

Een jaar later blijkt er niets aan de hand: de Universiteit Utrecht concludeert dat alles volgens het boekje is gegaan. De publicaties over Red Bull zijn ‘binnen de normen van de Nederlandse gedragscode wetenschapsbeoefening uitgevoerd’, laat de universiteit weten.¹¹ Tegen het universiteitsblad DUB zegt de toenmalige rector Bert van der Zwaan dat ‘onze onderzoekers niets onbetamelijks hebben gedaan.’

Daarmee is de zaak afgedaan en Verster gaat door met zijn werk als universitair onderzoeker. Hij blijft samenwerken met Red Bull en een trits andere bedrijven.¹² Dat is op zich niet ongebruikelijk aan universiteiten, en past in een bredere trend van verwevenheid tussen academie en industrie. Maar het valt op dat de uitkomsten van Verster nog steeds positief uitslaan voor de bedrijven die zijn onderzoek betalen¹³.

Uit onderzoek van Investico, De Groene Amsterdammer, Trouw en internationale media blijkt nu dat de Nederlandse onderzoeker de regels rond nevenwerkzaamheden herhaaldelijk overtreedt. Het toont hoe een universiteit onderzoekers stimuleert om extern geld op te halen, maar totaal geen zicht heeft op hoe de geldstromen van de industrie precies lopen en het onderzoek beïnvloeden.

‘Niet transparant’

Eind 2025 wordt Investico benaderd door Amerikaanse journalisten van het platform The Examination: zij doen onderzoek naar de lobby van energiedrankbedrijven.¹⁴ Ze komen wetenschappers tegen die steeds maar weer stellen dat het mixen van energiedrank met alcohol niet zou zorgen voor meer gezondheidsrisico’s: een claim die afwijkt van de meeste andere literatuur¹⁵. De meest prominente figuur is een Nederlander, Joris Verster. Of we hier samen onderzoek naar kunnen doen?

We gaan op zoek naar het rapport van de integriteitscommissie van de Universiteit Utrecht, uit 2013, en vinden een geanonimiseerde versie diep verscholen op de website van koepelorganisatie Universiteiten van Nederland.¹⁶ Het rapport blijkt een stuk minder rooskleurig dan de UU indertijd deed voorkomen. Volgens de commissie trekken Verster en zijn mede-onderzoekers conclusies die ‘niet door de bevindingen worden ondersteund’, presenteren ze correlaties als causaal verband, en klinken hun ‘persoonlijke opvattingen’ door.¹⁷

We lezen nog iets opmerkelijks, dat door de universiteit nooit publiekelijk is benoemd. Voor één studie betaalde Red Bull Verster via zijn privébedrijf, terwijl hij op het paper als onderzoeker van de Universiteit Utrecht staat aangeduid.¹⁸

‘Problematisch en hoogst ongebruikelijk’ noemt hoogleraar Integriteit Rob van Eijbergen deze constructie als we dit aan hem voorleggen. De lezer van deze studie moet weten of de onderzoeker namens de universiteit of een bedrijf werkt, zegt hij. ‘Als je de titel van de universiteit gebruikt, moet het geld bij de universiteit belanden en mag je dat niet op je eigen rekening krijgen.’ De integriteitscommissie schrijft in het rapport dat Verster ‘niet transparant’ was over waar het geld belandde. Maar al met al, lezen we, heeft de commissie niet kunnen vaststellen dat de sponsoring door Red Bull invloed heeft gehad op de resultaten.¹⁹

De commissie zag één ding over het hoofd. De Amerikaanse professor Jonathan Howland van Boston University nam kennis van Verster zijn onderzoek dat mengers van energiedrank met alcohol beter af zouden zijn, en was ‘geïntrigeerd’ door de resultaten, zegt hij in een interview. Hij ging dineren met afgevaardigden van Red Bull en tekende een contract om de Utrechtse studie in Amerika te herhalen. Tot hij de vragenlijst zag die Verster gebruikte: die is ‘biased’, schrijft de onderzoeker in een mail aan Verster. ‘De studie doet geen onderzoek op een onbevooroordeelde manier.’

Dat zit hem met name in de formulering van de vragen over het mixen van alcohol en energiedrank, legt Howland uit. Wie de vragen leest, kan denken dat Verster alleen maar naar de alcoholconsumptie twee uur voor of na het drinken van een energiedrankje vraagt.²⁰ Wat de studenten die mengen eerder of later in de nacht drinken, telt dan niet mee, waardoor Verster hun alcoholconsumptie volgens de Amerikaanse onderzoeker onderschat.

Howland stuurde een lijst met aanpassingen naar Verster, maar die weigert de vragenlijst aan te passen. Boston University trekt zich terug uit het project, aangezien de Amerikaanse onderzoeker ‘geen studie wil repliceren die ernstige fouten bevat die de resultaten beïnvloeden.’

Verster zegt hierover dat hij de vragenlijst niet wilde aanpassen omdat hij de resultaten in de verschillende landen met elkaar wilde vergelijken, en dat kan alleen als dezelfde vragenlijst wordt gebruikt. In het Verenigd Koninkrijk en Australië wordt Versters studie wel herhaald, en betaald door Red Bull.²¹ De resultaten zijn vergelijkbaar met Versters eerdere bevindingen: wie energiedrank met alcohol mixt, is niet slechter af dan met alcohol alleen.

Geciteerd door gezondheidsdiensten

Tussen 2010 en 2022 tellen we 28 publicaties²² van Verster over energiedrankjes. Zeventien daarvan zijn betaald door Red Bull, al is niet in alle gevallen duidelijk bij welke onderzoeker of universiteit het geld precies belandde. Al deze publicaties beschrijven resultaten die positief zijn voor het bedrijf, blijkt uit onze analyse. Zo schrijft Verster bijvoorbeeld dat mensen meer cafeïne binnenkrijgen door koffie dan door energiedrank.²³ Waarna hij concludeert dat het verminderen van de consumptie van koffie - en niet energiedrank - de meest effectieve manier is om de inname van cafeïne te beperken.

Overal ter wereld duiken Versters onderzoeken op. Canadese²⁴ en Britse²⁵ gezondheidsdiensten citeren zijn werk in rapporten over de gevaren van energiedrankjes. Ook de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) noemt zijn studies in een wetenschappelijk advies dat wereldwijd als standaard geldt voor regelgeving rond energiedranken. En bij een herziening van het beleid rond energiedrankjes in Colombia citeert de beroepsvereniging voor bedrijven het onderzoek van Verster om te stellen dat het mengen met alcohol geen extra gezondheidsrisico’s geeft.²⁶

Versters werk voor Red Bull past in de dynamiek die Naomi Oreskes en Erik Conway beschrijven in Merchants of Doubt, dat sinds de publicatie in 2010 geldt als standaardwerk op het gebied van wetenschapsbeïnvloeding door het bedrijfsleven. Wetenschapshistorici Oreskes en Conway leggen stap voor stap uit hoe bedrijven stelselmatig wetenschappers inzetten om ‘twijfel te verkopen’. Steeds als de overheid een bedrijfstak strenger wil reguleren, staan door de industrie betaalde wetenschappers op om het ‘debat gaande te houden’, met claims die tegen de wetenschappelijke mainstream ingaan en vaak al weerlegd zijn.²⁷

De strategie werd geperfectioneerd door de tabaksbedrijven, en gretig ingezet door de fossiele lobby²⁸, maar in de voedselindustrie gebeurt dit net zo goed. Al in de jaren 60 betaalde de suikerlobby onderzoekers aan Harvard om de rol van suiker in hart- en vaatziekten te bagatelliseren.²⁹ En in 2015 onthulde de New York Times dat Coca Cola de belangrijkste geldschieter was van het Global Energy Balance Network, een wetenschappelijke stichting die mensen opriep om vooral meer te sporten tegen obesitas, en zich geen zorgen te maken over hun eetgewoonten.³⁰

‘Red Bull doet hetzelfde als de tabaksindustrie’, zegt Peter Miller, hoogleraar geweldpreventie en verslavingsstudies aan Deakin University in Australië. Hij is langer kritisch over de invloed van Red Bull en het werk van Verster. ‘Zijn studies ondermijnen het wetenschappelijke bewijs. En zodra er twijfel opduikt komen politici niet in actie en focussen ze zich liever op makkelijkere thema’s.’

‘Een volstrekt onlogische conclusie’

De afgelopen jaren richt Verster zich vooral op een ander thema: het voorkomen van een kater na het drinken van alcohol. In 2010 richtte hij de Alcohol Hangover Research Group op: een groep wetenschappers van over de hele wereld die zich verenigen om het over de kater te hebben.³¹ De katerkenners komen jaarlijks samen, van Utrecht tot op de eilanden van Fiji.³² Ze schrijven artikelen over de oorzaak en de gevolgen van de kater, en hoe die te behandelen.

‘Verster was altijd in zijn element als gastheer’, zegt Jonathan Howland van Boston University, die ook lid van de onderzoeksgroep was. ‘En kon ook wel van een drankje genieten. Hij grapte altijd dat hij zelf geen katers kreeg. Bij de samenkomst in Utrecht kregen we een proeverij van Belgisch bier. En in Canada was er een diner waar we de kreeften die we wilden eten in een vijver mochten aanwijzen, gevolgd door een rondleiding op een wijngaard.’

De bijeenkomsten zijn óók een netwerkplek waar wetenschappers en industrie elkaar beter leren kennen. Zo ontmoet Verster in 2016 Jacqueline Iversen, mede-oprichter van het Amerikaanse biotechbedrijf Sen-Jam Pharmaceutical. Zij denkt een interessant product tegen de kater te hebben gevonden. ‘Ik wilde het probleem van veel van mijn ouder wordende vrienden oplossen’, zegt ze in een filmpje³³ met Verster.

Tussen 2016 en 2025 publiceert Verster, op naam van de Universiteit Utrecht, zeker tien wetenschappelijke artikelen met een directe link met het bedrijf³⁴. Sommige publicaties schrijft hij samen met Iversen, andere vermelden sponsoring van Sen-Jam. Zo concludeert hij in 2017 dat de meeste ‘sociale drinkers’ in een vragenlijst aangeven niet meer te zullen gaan drinken als er een katermedicijn is.³⁵ De vrees dat een middel tegen de kater zou zorgen voor meer drankgebruik, is daarmee ongegrond, volgens Verster.³⁶ Maar dat is ‘een volstrekt onlogische conclusie’, zegt hoogleraar epidemiologie aan het LUMC Frits Rosendaal, gespecialiseerd in de beoordeling van medische studies. ‘Op basis van een vragenlijst kan je helemaal niet stellen hoe mensen zich in de toekomst zullen gedragen’, zegt hij. ‘Mensen zijn nou eenmaal geneigd om sociaal wenselijke antwoorden te geven als het gaat over thema’s zoals drank of roken.’

In 2020 werkt Verster mee aan een experiment om de effectiviteit van het middel van Sen-Jam te onderzoeken.³⁷ Het bedrijf zet het in de markt als een ‘innovatieve behandeling’ tegen de kater³⁸, maar de bestanddelen van het middel zijn allerminst nieuw. De pil is een combinatie van pijnstiller Naproxen en een anti-allergiemiddel dat gewoon bij de drogist ligt.³⁹ De resultaten van Verster en collega’s zijn gebaseerd op slechts vijf proefpersonen⁴⁰, toch concluderen ze dat het middel de kater ‘significant’ heeft verminderd. Sen-Jam spreekt in een persbericht over hoe deze ‘pilotstudie’ een ‘significante reductie in de ernst van de kater’ aantoont. ⁴¹

Als sluitstuk publiceren Verster en Iversen in 2025 een wetenschappelijk opinie-artikel waarin ze het verband leggen tussen de kater en een verhoogde kans op kanker.⁴² ‘Het is belangrijk om een effectieve behandeling te ontwikkelen die katers voorkomt’, schrijven ze. Vervolgens stellen ze dat het middel van Sen-Jam ‘een beloftevol katermedicijn is.’⁴³

‘Maar er is geen bewijs dat kanker veroorzaakt wordt door een kater’, zegt de Belgische toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven). Uit onderzoek blijkt dat alcohol - en niet de kater - leidt tot kanker. Tytgat zegt ‘zeer wantrouwig’ te zijn tegen het idee van Verster en Sen-Jam om preventief medicijnen te nemen om de kater te verminderen. ‘Dat kan zelfs gevaarlijk zijn: van alcohol met Naproxen kan je maag- en leverproblemen krijgen.’

Aandelen in Sen-Jam voor onderzoek

Bij zijn onderzoek voor Sen-Jam herhaalt Verster datgene waar hij in 2013 door de integriteitscommissie op de vingers is getikt. Ook hier presenteert hij zich als onderzoeker van de Universiteit Utrecht en schakelt hij studenten en promovendi van de UU in, terwijl hij het onderzoek in feite uitvoert als consultant voor Sen-Jam. Hij laat zich opnieuw via zijn privébedrijf betalen voor het afnemen van een vragenlijst⁴⁴, en voor het uitvoeren van andere onderzoeken krijgt hij zelfs aandelen in het bedrijf Sen-Jam.⁴⁵ Hij trekt dus, ogenschijnlijk met UU-pet op, positieve conclusies over medicijnen van een bedrijf waar hij een direct financieel belang in heeft.

‘Waarom zou je in godsnaam onderzoek doen naar een middel dat alleen maar aanzet om méér te gaan drinken?’, zegt Mariëtte van den Hoven, professor medische ethiek aan het Amsterdam UMC. ‘Het lijkt een glijdende schaal waar iemand vooral zelfverrijking als doel heeft. Als je geld krijgt op je privérekening mag je dit niet vermengen met je werkzaamheden aan de universiteit: dat is belangenverstrengeling waarbij je de universiteit gebruikt om je persoonlijke doelen te bevorderen.’

Over zijn werk aan de universiteit en als consultant voor de industrie zegt Verster in een eerste gesprek: ‘Dat zijn twee gescheiden en heel verschillende rollen.’⁴⁶ Nadat we hem later confronteren met onze bevindingen wil hij alleen nog maar schriftelijk reageren. Hij zegt nog steeds geen probleem te zien. ‘Ik heb de Universiteit Utrecht geïnformeerd over mijn werk als consultant en de universiteit heeft dat goedgekeurd’, schrijft hij over de kater-onderzoeken. Ook voor Red Bull bleef hij actief als consultant: na publicatie van het integriteitsrapport kreeg hij voor nog twee andere Red Bull-publicaties betaald op zijn privérekening, zegt hij.

Dat hij zich op papers voor bedrijven desondanks presenteerde als werknemer van de UU, deed hij omdat ‘het onderzoek naar katers deel uitmaakt van mijn academische activiteiten.’ Het feit dat hij aandelen heeft in Sen-Jam is volgens hem ‘op zichzelf geen belangenverstrengeling’. Van het begin af aan benadrukt hij altijd transparant te zijn geweest over zijn nevenwerkzaamheden.‘Ik ben consultant voor veel bedrijven en zet dat steeds in al mijn papers, zelfs als het maar een kleine rol betrof.’ Ten slotte schrijft hij dat hij sinds 1 mei met ziekteverlof is, en hij al zijn professionele activiteiten, waaronder zijn consultancy-werk, heeft beëindigd.⁴⁷

Sen-Jam laat weten dat de aandelen die Verster ontving niet afhankelijk waren van hoe gunstig zijn onderzoek uitpakte voor het bedrijf.⁴⁸ Het bedrijf noemt het ‘een hypothese en geen wetenschappelijk feit’ dat een katermedicijn voor meer alcoholconsumptie zou zorgen. Het zegt bewust te zijn van de risico’s van het gebruik van Naproxen en het drinken van alcohol: dat wordt verder onderzocht in wetenschappelijk onderzoek. Red Bull ging niet in op vragen over Versters onderzoek.⁴⁹

De Universiteit Utrecht zegt dat Verster toestemming had om naast zijn werk aan de universiteit ook als consultant te werken, maar dat ‘de omvang van zijn nevenactiviteiten uit het zicht bleef.’⁵⁰ Dat Verster zich bij zijn werk als consultant desondanks presenteert als medewerker van de UU is niet in lijn met de regels voor nevenwerkzaamheden, stelt de universiteit. ‘Voor alle nevenwerkzaamheden dient een eventuele schijn van belangenverstrengeling transparant te worden vermeld. De UU is van mening dat dit hier niet of onvoldoende is gedaan.’ Ook zegt de universiteit niet op de hoogte te zijn geweest van het feit dat Verster aandelen heeft in een bedrijf waarvan hij medicijnen aanprijst. De UU zegt een commissie in te stellen ‘om de wetenschappelijke cultuur en het kwaliteitsbeleid binnen de onderzoeksgroep Farmacologie te onderzoeken.’

Het is gek dat de universiteit nu pas actie onderneemt. Al in 2013 concludeerde de universiteit in het integriteitsrapport dat Verster zich met zijn UU-pet op persoonlijk liet betalen. In de jaren sindsdien ging hij daar simpelweg mee door. Hij deed deze onderzoeken niet in het geheim: ze staan gewoon op zijn profielpagina op de website van de UU. En onderaan de artikelen schrijft hij keer op keer dat hij consultant is voor een serie bedrijven, en dus zelfs aandelen heeft in het bedrijf achter de katermedicijnen. Pas toen Investico hierover vragen stelde, merkte de universiteit dit op.

Transparantie als schijnoplossing

De afgelopen jaren beroepen universiteiten zich iedere keer op transparantie als blijkt dat er al te innige banden zijn tussen hun wetenschappers en de industrie. Zo riep koepelorganisatie Universiteiten van Nederland in 2024 een register voor nevenfuncties van hoogleraren in het leven⁵¹, nadat Nieuwsuur berichtte over dubieuze bijbanen.⁵² En van medisch onderzoekers staan alle externe inkomsten boven een bepaalde drempel in het Transparantieregister Zorg.⁵³ Als maar ergens vermeld staat wat de belangen van de onderzoeker zijn, dan kan het publiek geïnformeerd diens artikelen lezen, is de gedachte. Maar wat is transparantie nog waard, als zelfs de eigen universiteit niet meekijkt?

‘Transparantie an sich is een schijnoplossing’, zegt Martijn Katan, emeritus hoogleraar voedingsleer aan de Vrije Universiteit. De universiteit is helemaal niet zo georganiseerd dat mensen hogerop weten waar onderzoekers mee bezig zijn, zegt hij. ‘Er is eigenlijk geen controle. Er komt nooit iemand langs om te kijken wat je aan het doen bent.’

Tegelijkertijd voelen onderzoekers wel een druk van bovenaf om zoveel mogelijk zelf hun geld bij elkaar te scharrelen voor onderzoek, zegt hij. ‘Je moet als onderzoeker je eigen winkel runnen. En dan vinden universiteiten het fijn als je zoveel mogelijk geld bij bedrijven ophaalt, want die betalen doorgaans beter dan bijvoorbeeld een onafhankelijke stichting.’

Maar het heeft altijd gevolgen als je als onderzoeker gefinancierd wordt door een bedrijf, zegt hij. ‘Ik werkte bijvoorbeeld jarenlang samen met Unilever, dat was altijd een vruchtbare samenwerking. Maar pas toen ik aan het eind van mijn carrière volledig onafhankelijk onderzoek deed, betaald door de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, merkte ik dat ik me toch onbewust genuanceerder had uitgedrukt over de bedrijven waarmee ik samenwerkte.’ Dat gaat subtiel, zegt hij, je zegt bepaalde dingen anders, of net wat minder stellig. ‘Het is een vorm van macht: je voelt toch altijd wie er voor je onderzoek betaalt.’

Dit onderzoek maakt deel uit van een project waarover bericht wordt in samenwerking met The Examination, Paper Trail Media, Bristol Cable, de Toronto Star, Investico en Daraj.

Investico werkt altijd samen met andere media. Zo versterken we de onderzoeksjournalistiek in Nederland.

Lees meer over ons