Economische gevolgen corona maken geitenbokjes onverkoopbaar

Geitenbokjes veel te vroeg naar de slacht

Beeld door: EyeEm GmbH

Nieuws

Pasgeboren geitenbokjes doorgedraaid voor hondenvoer en destructie

Tienduizenden pasgeboren geitenbokjes zijn de afgelopen maanden naar de slacht gebracht met als enig doel hondenvoer of destructie. Ze zijn deel van de minstens honderdduizend bokjes die dit jaar geboren worden als ongewenst restproduct van de geitenzuivelindustrie. Door de corona-crisis is de marktwaarde van de dieren verdampt en is het overschot groter dan ooit.

Steeds meer bokjes gaan op zo’n jonge leeftijd naar de slacht dat ze te onvolgroeid zijn om ooit door mensen te kunnen worden gegeten, blijkt uit gesprekken die platform Investico en EenVandaag hadden met geitenhouders, veehandelaren en slachters. Zelfs bokjes van drie dagen oud, wettelijk te jong voor de slacht, zijn volgens een betrokken keurder onlangs aangevoerd in een groot slachthuis.

Blijf op de hoogte van onze onderzoeken. Meld je aan voor de nieuwsbrief

Bokkenoverschot

Voor veehouders is het steeds lastiger geworden hun bokken tot volwaardig gewicht te laten groeien. Vanwege beperkingen voor de geitenindustrie door provincies hebben bijna alle gespecialiseerde bokkenhouderijen hun deuren moeten sluiten.

Veehandelaar René Luesink brengt in de piek van het lammerenseizoen duizend bokken per week van geitenhouders naar het slachthuis, ongeveer zesduizend per jaar. Dit voorjaar was volgens hem 80 tot 90 procent van zijn bokken te jong voor ‘humane consumptie’. Vorig jaar was dat nog de helft. ‘Ze zijn zo klein; je moet een pincet hebben om daar nog iets van af te halen’. 

Voordat de coronacrisis Nederland bereikte, was er al sprake van een bokkenoverschot, maar werd nog ongeveer de helft van de bokjes afgemest en geëxporteerd naar Spanje en Italië. Een zeer klein percentage kon worden afgezet bij de Nederlandse horeca. Met het op slot gaan van zowel Zuid-Europa als de Nederlandse restaurants heeft afmesten (laten doorgroeien voor meer vlees) geen zin meer. Het is nu voordeliger om een handelaar geld toe te geven om de dieren zo snel mogelijk op te halen.  

Registratiefraude

Hoewel een bok volgens de wet pas met zeven dagen geslacht mag worden, zijn in een groot slachthuis onlangs grote aantallen bokken van drie dagen oud aan de lijn gehangen, zegt een betrokken keurder in dat slachthuis op voorwaarde van anonimiteit. Dankzij een fraudegevoelig registratiesysteem zijn de bokken op papier precies oud genoeg. ‘Je zet ze in het systeem nog voordat ze geboren zijn’, zegt ook oud-bokkenhouder Jan Teus van de Beek. ‘In werkelijkheid zijn ze allemaal tussen de twee en zeven dagen oud. Zo fragiel dat ze half dood, half levend op het slachthuis aankomen.’

Dieren registreren voor ze geboren zijn is niet toegestaan, reageert geitenzuivelorganisatie NGZO. ‘Wij hebben geen signalen ontvangen dat dit gebeurt.’ Voedsel en Warenautoriteit  NVWA kon donderdag niet achterhalen of ze meldingen ontvangen heeft over de aanvoer van te jonge bokken. ‘Als het gebeurt, moet dat wel gemeld worden en kunnen wij dit onderzoeken.’ De verantwoordelijke Rijksdienst voor Ondernemend Nederland wil geen registratiegegevens delen zolang Kamervragen van de Partij voor de Dieren over het overschot van jonge bokjes nog niet beantwoord zijn. 

Het bokkenprobleem is omgeven door gevoeligheden. Toen vorig jaar de NVWA te weten kwam dat piepjonge bokjes massaal in slachthuizen werden gedood om te worden afgevoerd voor destructie in de kadaververwerking, stelde de keuringsautoriteit een verbod op. ‘De NVWA zei dit jaar ineens: “een slachterij is geen destructiebedrijf”’, zegt slachter Gerard Beernink, die vorig jaar nog 8000 jonge bokjes op die manier heeft laten afmaken. Nu moeten alle dieren volgens de methode voor humane consumptie gekeurd en geslacht worden, al zijn ze nog steeds te klein om ooit op een bord te belanden. 

Honden- en kattenvoer

Waar de gekeurde karkassen van jonge geitenbokjes naartoe gaan, houdt de sector in het midden. Destructiefabriek Rendac ziet op het eerste gezicht geen verandering in de aanvoer van jonge geitenbokken ten opzichte van vorig jaar, maar zegt ook niet op leeftijd, geslacht of aantallen te registreren. Volgens boerenorganisatie LTO en verschillende slachthuizen krijgen de jonge bokken een nuttige functie in honden- en kattenvoer. De Nederlandse brancheorganisatie voor huisdiervoeding ontkent dit. ‘Voor zover ons bekend is, worden geen vlees of dierlijke bijproducten van bokken afkomstig uit de melkgeitenhouderij verwerkt in petfood.’

Een rondgang bij twintig huisdiervoedingbedrijven leert dat het jonge bokkenvlees ongeschikt is voor verwerking tot honden- of kattenvoer. Volgens de petfoodproducenten hebben de bokken te hoge slachtkosten; lage vet- en calciumpercentages; groeihormonen in het vlees en ze zijn alleen beschikbaar in het voorjaar. Sommigen hebben ook ethische bezwaren: ‘Het vermalen van die hele jonge bokjes is niet mooi om te zien’, zegt producent Mulder Petfood. ‘Dat wil ik mijzelf en mijn personeel niet aan doen.’

Slechts twee kleine producenten van ‘rauwvoer’ gebruiken bokjes in hun producten voor honden op dieet. Daarvoor hebben ze ongeveer het vlees van 1700 bokjes nodig. Slachter Beernink probeerde tevergeefs zijn bokjes aan huisdiervoedingproducenten te verkopen: ‘Niemand wilde ze hebben’. Een geitenhouder op de Veluwe: ‘De dieren zijn helemaal niet geschikt voor petfood. Ze zijn te klein om überhaupt geslacht te worden.’ Hij wil anoniem blijven omdat hij bang is dat de slachter zijn dieren niet meer aanneemt als hij zijn vermoeden met ons deelt: ‘Ze worden nog steeds vernietigd.’

Onvergund seizoenwerk

Het bokkenprobleem is het zoveelste struikelblok voor de intensieve geitenhouderij sinds de Q-koortsuitbraak meer dan tien jaar geleden. Toen het RIVM in 2016 een verband legde tussen geitenhouderijen en longproblemen bij omwonenden, vielen provincies over elkaar heen om een geitenstop af te kondigen: een halt op nieuwe vergunningen voor het houden van geiten. Een onbedoeld effect daarvan was het sluiten van bokkenhouderijen, die dit als seizoenswerk erbij deden in gehuurde stallen zonder de juiste papieren.

Het winstgevende deel van de industrie is de productie van geitenmelk, waardoor mannelijke dieren in feite een onrendabel bijproduct zijn. ‘Ik heb jarenlang met geitenhouders geprobeerd het overschot op te vangen en nu moeten ze toch wat anders zoeken’, zegt oud-bokkenhouder Evert van Maanen. Vorig jaar kreeg hij van de rechter een akkoord om zijn lammerenseizoen af te ronden, omdat het sluiten kon leiden tot een acuut probleem voor het dierenwelzijn van bokken. ‘Anders konden de bokjes nergens heen en waren ze bang voor dumpen of uitval’, zegt Van Maanen. Dit jaar kunnen de bokkenmesters niet verder. ‘Een aantal geitenhouders heeft het altijd netjes willen doen, ook toen de melkprijs slechter was. Zij hebben het dierenwelzijn voor ogen gehad. Nu laten ook zij de dieren noodgedwongen nuchter ophalen en zijn we weer terug bij af.’

Melkgeitenhouders moeten voortaan zelf hun bokken huisvesten, maar kunnen door de stop geen extra ruimte bouwen voor hun bokken. De meeste boeren willen hun lucratieve melkgeiten ook niet inruilen voor bokjes. De LTO maakt zich grote zorgen over het feit dat bokjes steeds jonger naar het slachthuis gaan. ‘De sector moet vergunningsruimte krijgen om de bokken op te laten groeien tot een leeftijd waarop ze wél geschikt zijn voor consumptie door mensen’, zegt Jos Tolboom.

Verantwoording

Investico is radicaal transparant. In verantwoordingsdocumenten maken wij onze onderzoeksmethodes en resultaten openbaar zodat publiek en andere onderzoekers ons werk kunnen controleren en erop kunnen voortbouwen. In de longread van het onderzoek hieronder verwijzen noten naar het bronmateriaal. Wilt u meer weten over onze missie en methode? Lees meer

Onderzoek met bronnen

Geitenbokjes veel te vroeg naar de slacht

Beeld door: EyeEm GmbH

Tienduizenden pasgeboren geitenbokjes zijn de afgelopen maanden te vroeg naar de slacht gebracht. Sinds de coronacrisis kunnen geitenboeren hun bokjes nog moeilijker kwijt dan daarvoor.

Tienduizenden pasgeboren geitenbokjes zijn de afgelopen maanden naar de slacht gebracht met als enig doel hondenvoer1 of destructie.2 Ze zijn deel van de minstens honderdduizend3 bokjes die dit jaar geboren worden als ongewenst restproduct van de geitenzuivelindustrie. Door de corona-crisis is de marktwaarde van de dieren verdampt4 en is het overschot groter dan ooit.5

Steeds meer6 bokjes gaan op zo’n jonge leeftijd naar de slacht dat ze te onvolgroeid zijn om ooit door mensen te kunnen worden gegeten, blijkt uit gesprekken die platform Investico en EenVandaag hadden met geitenhouders, veehandelaren en slachters. Zelfs bokjes van drie dagen oud, wettelijk te jong voor de slacht, zijn volgens een betrokken keurder onlangs aangevoerd in een groot slachthuis.7

Bokkenoverschot

Voor veehouders is het steeds lastiger geworden hun bokken tot volwaardig gewicht te laten groeien. Vanwege beperkingen voor de geitenindustrie door provincies hebben bijna alle gespecialiseerde bokkenhouderijen hun deuren moeten sluiten.8

Veehandelaar René Luesink brengt in de piek van het lammerenseizoen duizend bokken per week van geitenhouders naar het slachthuis, ongeveer zesduizend per jaar.9 Dit voorjaar was volgens hem 80 tot 90 procent van zijn bokken te jong voor ‘humane consumptie’. Vorig jaar was dat nog de helft. ‘Ze zijn zo klein; je moet een pincet hebben om daar nog iets van af te halen’.

Voordat de coronacrisis Nederland bereikte, was er al sprake van een bokkenoverschot, maar werd nog ongeveer de helft van de bokjes afgemest10 en geëxporteerd naar Spanje en Italië. Een zeer klein percentage11 kon worden afgezet bij de Nederlandse horeca. Met het op slot gaan van zowel Zuid-Europa als de Nederlandse restaurants heeft afmesten (laten doorgroeien voor meer vlees) geen zin meer. Het is nu voordeliger om een handelaar geld toe te geven om de dieren zo snel mogelijk op te halen.12

Word nu Vriend van Investico en versterk de onderzoeksjournalistiek in Nederland

Steun ons

Registratiefraude

Hoewel een bok volgens de wet pas met zeven dagen geslacht mag worden, zijn in een groot slachthuis onlangs grote aantallen bokken van drie dagen oud aan de lijn gehangen, zegt een betrokken keurder in dat slachthuis op voorwaarde van anonimiteit.13 Dankzij een fraudegevoelig registratiesysteem zijn de bokken op papier precies oud genoeg.14 ‘Je zet ze in het systeem nog voordat ze geboren zijn’, zegt ook oud-bokkenhouder Jan Teus van de Beek. ‘In werkelijkheid zijn ze allemaal tussen de twee en zeven dagen oud. Zo fragiel dat ze half dood, half levend op het slachthuis aankomen.’

Dieren registreren voor ze geboren zijn is niet toegestaan, reageert geitenzuivelorganisatie NGZO.15 ‘Wij hebben geen signalen ontvangen dat dit gebeurt.’ Voedsel en Warenautoriteit  NVWA kon donderdag niet achterhalen of ze meldingen ontvangen heeft over de aanvoer van te jonge bokken.16 ‘Als het gebeurt, moet dat wel gemeld worden en kunnen wij dit onderzoeken.’ De verantwoordelijke Rijksdienst voor Ondernemend Nederland wil geen registratiegegevens delen zolang Kamervragen van de Partij voor de Dieren over het overschot van jonge bokjes nog niet beantwoord zijn.

Het bokkenprobleem is omgeven door gevoeligheden. Toen vorig jaar de NVWA te weten kwam dat piepjonge bokjes massaal in slachthuizen werden gedood om te worden afgevoerd voor destructie in de kadaververwerking, stelde de keuringsautoriteit een verbod op. ‘De NVWA zei dit jaar ineens: “een slachterij is geen destructiebedrijf”’, zegt slachter Gerard Beernink, die vorig jaar nog 8000 jonge bokjes op die manier heeft laten afmaken. Nu moeten alle dieren volgens de methode voor humane consumptie gekeurd en geslacht worden, al zijn ze nog steeds te klein om ooit op een bord te belanden.17

Honden- en kattenvoer

Waar de gekeurde karkassen van jonge geitenbokjes naartoe gaan, houdt de sector in het midden. Destructiefabriek Rendac ziet op het eerste gezicht geen verandering in de aanvoer van jonge geitenbokken ten opzichte van vorig jaar, maar zegt ook niet op leeftijd, geslacht of aantallen te registreren.18 Volgens boerenorganisatie LTO en verschillende slachthuizen krijgen de jonge bokken een nuttige functie in honden- en kattenvoer. De Nederlandse brancheorganisatie voor huisdiervoeding ontkent dit.19 ‘Voor zover ons bekend is, worden geen vlees of dierlijke bijproducten van bokken afkomstig uit de melkgeitenhouderij verwerkt in petfood.’

Een rondgang bij twintig huisdiervoedingbedrijven leert dat het jonge bokkenvlees ongeschikt is voor verwerking tot honden- of kattenvoer. Volgens de petfoodproducenten hebben de bokken te hoge slachtkosten; lage vet- en calciumpercentages; groeihormonen in het vlees en ze zijn alleen beschikbaar in het voorjaar.20 Sommigen hebben ook ethische bezwaren:21 ‘Het vermalen van die hele jonge bokjes is niet mooi om te zien’, zegt producent Mulder Petfood. ‘Dat wil ik mijzelf en mijn personeel niet aan doen.’

Slechts twee kleine producenten van ‘rauwvoer’ gebruiken bokjes in hun producten voor honden op dieet.22 Daarvoor hebben ze ongeveer het vlees van 1700 bokjes nodig. Slachter Beernink probeerde tevergeefs zijn bokjes aan huisdiervoedingproducenten te verkopen:23 ‘Niemand wilde ze hebben’. Een geitenhouder op de Veluwe: ‘De dieren zijn helemaal niet geschikt voor petfood. Ze zijn te klein om überhaupt geslacht te worden.’ Hij wil anoniem blijven omdat hij bang is dat de slachter zijn dieren niet meer aanneemt als hij zijn vermoeden met ons deelt:24 ‘Ze worden nog steeds vernietigd.’

Onvergund seizoenwerk

Het bokkenprobleem is het zoveelste struikelblok voor de intensieve geitenhouderij sinds de Q-koortsuitbraak meer dan tien jaar geleden. Toen het RIVM in 2016 een verband legde tussen geitenhouderijen en longproblemen bij omwonenden, vielen provincies over elkaar heen om een geitenstop af te kondigen: een halt op nieuwe vergunningen voor het houden van geiten. Een onbedoeld effect daarvan was het sluiten van bokkenhouderijen, die dit als seizoenswerk erbij deden in gehuurde stallen zonder de juiste papieren.

Het winstgevende deel van de industrie is de productie van geitenmelk, waardoor mannelijke dieren in feite een onrendabel bijproduct zijn. ‘Ik heb jarenlang met geitenhouders geprobeerd het overschot op te vangen en nu moeten ze toch wat anders zoeken’, zegt oud-bokkenhouder Evert van Maanen. Vorig jaar kreeg hij van de rechter25 een akkoord om zijn lammerenseizoen af te ronden, omdat het sluiten kon leiden tot een acuut probleem voor het dierenwelzijn van bokken. ‘Anders konden de bokjes nergens heen en waren ze bang voor dumpen of uitval’, zegt Van Maanen. Dit jaar kunnen de bokkenmesters niet verder. ‘Een aantal geitenhouders heeft het altijd netjes willen doen, ook toen de melkprijs slechter was. Zij hebben het dierenwelzijn voor ogen gehad. Nu laten ook zij de dieren noodgedwongen nuchter ophalen en zijn we weer terug bij af.’

Melkgeitenhouders moeten voortaan zelf hun bokken huisvesten, maar kunnen door de stop geen extra ruimte bouwen voor hun bokken.26 De meeste boeren willen hun lucratieve melkgeiten ook niet inruilen voor bokjes.27 De LTO maakt zich grote zorgen over het feit dat bokjes steeds jonger naar het slachthuis gaan. ‘De sector moet vergunningsruimte krijgen om de bokken op te laten groeien tot een leeftijd waarop ze wél geschikt zijn voor consumptie door mensen’, zegt Jos Tolboom.28


  1. LTO, NGZO, slachthuizen en melkgeitenhouders zeggen te weten dat bokkenvlees in huisdiervoeding wordt gebruikt. Twee kleine huisdiervoedinproducenten zeggen geitenvlees te gebruiken voor hun producten. 

  2. Vorig jaar werden bokken voor voor het eerst op grote schaal in de slachthuizen gedood voor destructie, zegt de NVWA. Volgens een geitenhouder op de Veluwe (naam en telefoonnummer bekend) gebeurt dit nog steeds. Kadaververwerkingsfabriek Rendac zegt dat zij dit jaar evenveel geitenlammeren (inclusief bokken) hebben verwerkt als vorig jaar. 

  3. Boeren brancheorganisatie LTO: Onze schatting is rond de 100.000, op een totaal van614.000 geiten. Het aantal geboortesdaaltomdat geitenhouderser voor kiezen om geiten elke 2 tot 3 jaar te laten lammeren, in plaats van elk jaar 

  4. Geitenhouder Martijn de Kruijff en veehandelaren Rene Luesink en Henk Evers van PaliGroup zeggen dat bokkenvlees sinds de corona-crisis nog maar 1 euro per kilo oplevert, dat terwijl de kosten om het dier melk te geven en te slachten veel hoger zijn 

  5. LTO, geitenhouders, handelaren en slachthuizen zeggen in gesprekken dat dit jaar de situatie benauwder is dan het al was door een samenloop van meerdere omstandigheden 

  6. Jos Tolboom van de LTO zegt dat hetstoppenvan bokkenmesterijen, de geitenstops in veel provincies,het stilvallen van de vergunningverlening (stikstofcrisis) en nu de coronacrisis de bestaande problemen erger heeft gemaakt. Handelaar Luesink zegt dat hij ieder jaar meer bokjes naar het slachthuis brengt die te jong zijn. Oud-bokkenmester Jan Teus van de Beek zegt dat het probleem de afgelopen jaren groter is geworden door het sluiten van bokkenmesters 

  7. We hebben contact met een anonieme keurder, naam en telefoonnummer zijn bij ons bekend 

  8. Uit gesprek met LTO; Uit gesprekken met drie bokkenmesterijen en meerdere geitenhouders 

  9. Alle citaten van René Luesink komen uit verschillende telefoongesprekken over de afgelopen weken 

  10. Volgens cijfers van de Duurzame Geiten Zuivel Keten (DGZK), aangehaald door Jos Tolboom (LTO) in zijn antwoord op schriftelijke vragen. 

  11. Bokkenvlees wordt in Nederland zelden gegeten, enkel als exclusief product in restaurants. Melkgeitenhouders nemen kleine initiatieven om het bokkenvlees aan de man te brengen in Nederland. Geitenboer Martijn de Kruijff uit Leusden is hier een voorbeeld van, die hebben wij uitgebreid gesproken 

  12. Uit gesprek met veehandelaar René Luesink 

  13. We hebben contact met een anonieme keurder, naam en nummer zijn bij ons bekend 

  14. Dat het registratiesysteem fraudegevoelig is wordt door drie afzonderlijke mensen van elkaar uitgelegd: de keurder, een anonieme bokkenmester uit de Veluwe en oud-bokkenmester Jan Teus van de Beek 

  15. Schriftelijke reactie Nederlandse GeitenZuivel Organisatie 

  16. Telefoongesprek met woordvoerder van de NVWA op 21 mei 2020 

  17. Telefoongesprek met woordvoerder van de NVWA op 1 mei 2020 

  18. Schriftelijke reactie van de woordvoerder van Rendac 

  19. Schriftelijke reactie Nederlandse Voedingsindustrie Gezelschapsdieren 

  20. Wij hebben met twintig Nederlandse petfoodproducenten gebeld. Twee hiervan, Bandit en DailyMeat, maken ook rauwvoer waar onder andere bokkenvlees in kan zitten. Daarnaast hebben we ook grotere winkels en webshops gebeld die huisdiervoeding verkopen 

  21. Telefoongesprek met Hans Aartsen van Mulder Petfood 

  22. DailyMeat en Bandit hebben verteld dat zij respectievelijk 3 à 4 ton en 600 kg bokkenvlees per jaar gebruiken. Dit zijn naar schatting 1700 bokken in totaal 

  23. Telefoongesprek met Gerard Beernink 

  24. Uit telefoongesprek met geitenhouder op de Veluwe (naam en telefoonnummer bekend) 

  25. Uitspraak van de rechter 

  26. Zie dit bericht in Nieuwe Oogst 

  27. Zie dit bericht in Nieuwe Oogst 

  28. Uit schriftelijke antwoorden van Jos Tolboom (LTO) 

Wilt u onafhankelijke onderzoeksjournalistiek ondersteunen? Word Vriend van Investico

U las de longread van dit onderzoek. Heeft u naar aanleiding hiervan een tip? Neem contact met ons op

Diepgravende onderzoeksjournalistiek is onmisbaar. Word nu Vriend van Investico en versterk de onderzoeksjournalistiek in Nederland.

Word vriend