Kinderen ondergebracht op een geheimie locatie

Ouders met regelmaat onder druk gezet voor ‘vrijwillige’ uithuisplaatsing

Nieuws

Ouders met regelmaat onder druk gezet voor ‘vrijwillige’ uithuisplaatsing

Een vrijwillige uithuisplaatsing is met regelmaat helemaal niet zo vrijwillig. In sommige gevallen werden kinderen zelfs ondergebracht op een voor ouders geheime plek. Dit is volgens deskundigen niet in lijn met de wet. Ouders moeten vrijwillig kunnen instemmen en weten waar hun kinderen verblijven.

In zeker 40 gevallen is er druk uitgeoefend op ouders om mee te werken aan een zogenoemde vrijwillige uithuisplaatsing, zo stellen advocaten. Dat blijkt uit een uitvraag van Investico, De Groene Amsterdammer, en dagblad Trouw onder jeugdrechtadvocaten naar zaken die zij de laatste twee jaar tegenkwamen. Ouders hadden volgens hen het gevoel geen andere keuze te hebben als hulpverleners de optie bieden om de kinderen uit huis te plaatsen. In een aantal gevallen werden kinderen zelfs ondergebracht op een voor de ouders geheime locatie, net zoals de drie kinderen die in september in een vakantiehuisje in Brabant werden geplaatst. Dat mag niet bij een vrijwillige uithuisplaatsing.

Ook de Raad voor de Kinderbescherming, die wordt ingeschakeld om onderzoek te doen naar de omstandigheden van kinderen, krijgt signalen dat er ongeoorloofde druk op ouders wordt uitgeoefend, bevestigen ze aan Investico, De Groene Amsterdammer, en dagblad Trouw. De Raad noemt dat ‘onacceptabel’. Het Landelijk Netwerk Veilig Thuis laat in een reactie weten dat druk uitoefenen bij een vrijwillige uithuisplaatsing absoluut niet mag, maar erkent dat het in de praktijk soms gebeurt.

‘Verkapte dwang onder het mom van vrijwilligheid’

Normaliter kan een uithuisplaatsing van kinderen alleen plaatsvinden met toestemming van de rechter, wanneer er bij jeugdbeschermingsorganisaties zorgen zijn over bijvoorbeeld de veiligheid van kinderen in een gezin. Maar dit kan ook op vrijwillige basis gebeuren, met toestemming van de ouders. Dit gebeurt bijvoorbeeld als er sprake is van dusdanige (gedrags)problematiek dat de situatie thuis onhoudbaar wordt. Volgens de jeugdwet moeten ouders toestemming kunnen geven zonder dat er ongeoorloofde druk op hen wordt uitgeoefend om mee te werken. Ook moeten ze weten waar hun kinderen zich bevinden en op elk moment de toestemming kunnen intrekken.

Al in 2019 waarschuwden twee adviesraden van het kabinet voor ‘verkapte dwang onder het mom van vrijwilligheid’. Ouders mogen niet onder druk worden gezet om mee te werken aan hulp die vrijwillig zou moeten zijn. De raden riepen daarom op tot een duidelijker onderscheid tussen vrijwillige en gedwongen jeugdzorg.
Volgens Joost Huijer, universitair docent aan de Universiteit van Utrecht, is het probleem sindsdien alleen maar groter geworden. De jeugdzorg probeert steeds vaker gezinnen te helpen zonder tussenkomst van de kinderrechter. Op zichzelf een goede ontwikkeling, vindt hij. ‘Maar niet als dat ertoe leidt dat we in het vrijwillig kader dingen gaan doen die thuishoren in de jeugdbescherming, maar dan zonder de rechtsbescherming.’ Er kijkt namelijk geen rechter mee en ouders krijgen niet automatisch een advocaat.

Huijer deed zelf onderzoek naar vrijwillige uithuisplaatsingen en is dus niet verbaasd over de ervaringen van de advocaten. ‘Dit is uiterst zorgelijk,’ zegt hij. Deze 40 zaken vormen het topje van de ijsberg, denkt hij.

Vrijwillige uithuisplaatsing is weerbarstig

Een bijkomend probleem is dat jeugdhulp sinds de decentralisatie van 2015 bij individuele gemeenten ligt. Huijer ziet sindsdien grote verschillen in de manier waarop de vrijwillige maatregelen worden uitgevoerd. “Zeg je tegen ouders ‘we willen hier graag samen aan werken’ of zeg je, ‘je moet dit en dit doen en anders plaatsen we je kind uit huis’, dat maakt nogal verschil.” En, alle gemeenten doen het anders. “Het gaat al tien jaar lang alle kanten op”, aldus Huijer.

Uit gesprekken met advocaten, ouders en deskundigen blijkt inderdaad dat de praktijk van vrijwillige uithuisplaatsingen zeer weerbarstig is.

Vrijwillige toestemming van ouders is ook een terugkerend probleem in de praktijk van advocaat Ellis Zeeuw van der Laan. “Ik heb veel Syrische cliënten, die vaak getraumatiseerd zijn en waar wordt gezegd dat het beter is als een kind even uit huis gaat“, vertelt ze. “Maar door de taalbarrière begrijpen ze vaak niet wat er precies gebeurt en soms wordt er ook geen tolk ingezet. Deze ouders hebben geen idee waar ze mee instemmen.”

Rechters zijn kritisch op vrijwillige uithuisplaatsingen, blijkt uit een analyse van uitspraken van de afgelopen vijf jaar. Vorig jaar oordeelde een rechter in Middelburg dat een vrijwillige uithuisplaatsing ‘zonder rechtsgeldige basis’ had plaatsgevonden omdat er geen toestemming van de ouders was. Een kinderrechter in Lelystad noemde een plaatsing ‘onaanvaardbaar’ omdat de jongere op een plek werd ondergebracht waar de moeder het ‘uitdrukkelijk’ niet mee eens was.

Geheime locaties

Vorig jaar ontstond ophef toen bleek dat Veilig Thuis Oost-Brabant een baby uit Geldrop op drie verschillende geheime locaties geplaatst had. De ouders ontkenden toestemming te hebben gegeven en er zou druk op hen zijn uitgeoefend om mee te werken. Alleen al de geheime locatie riep volgens het Gerechtshof in Den Bosch ‘grote vragen op over de vrijwilligheid’.

Toch werden afgelopen september drie kinderen op een geheime locatie ondergebracht door Veilig Thuis West-Brabant. Ze zaten in een vakantiehuisje op een camping, zonder dat hun ouders wisten waar ze waren. Ook was er onduidelijkheid over de toestemming van de ouders. De rechter beoordeelde het handelen van Veilig Thuis als ‘onacceptabel’.

De bestuurders van het landelijk netwerk Veilig Thuis, waar 25 regionale Veilig Thuis-organisaties onder vallen, erkennen in een reactie dat geheime plaatsingen niet mogen. Ze benadrukken dat Veilig Thuis liever helemaal geen kinderen weghaalt uit hun gezinnen, maar - zo zeggen ze - soms kan dat niet anders, omdat andere hulpverlening niet beschikbaar is.

De bestuurders van het landelijk netwerk Veilig Thuis zeggen bezig te zijn met landelijke afspraken voor alle 25 regionale Veilig Thuis-organisaties over vrijwillige uithuisplaatsingen.

Veilig Thuis West-Brabant heeft zelf melding gedaan over de plaatsing in het vakantiehuisje bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, zo bevestigt ook de Inspectie. Vanwege de privacy van het gezin kan Veilig Thuis verder niet reageren. Minister Sterk (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) laat weten dat ouders zich nooit onder druk gezet mogen voelen bij vrijwillige uithuisplaatsingen. ‘Uit deze signalen blijkt dat dit in de praktijk niet altijd zo is gegaan. Ik vind dit zorgelijk en neem de signalen zeer serieus’, aldus de minister, die aankondigt in gesprek te gaan met Veilig Thuis hierover.

Dit onderzoek is deel van een lopend onderzoeksdossier van dagblad Trouw en Investico. We verspreidden de vragenlijst onder ruim 600 jeugdrecht- en sociaal advocaten, die niet allemaal ervaring hebben met vrijwillige uithuisplaatsingen. Twintig van hen beantwoorden de vragenlijst, we spraken 10 advocaten uitgebreid over de praktijk.

Heeft u informatie die u wil delen? Dat kan via vanhouwelingen@platform-investico.nl, veen@platform-investico.nl of (anoniem) via onze website.

Verantwoording

Investico is radicaal transparant. In verantwoordingsdocumenten maken wij onze onderzoeksmethodes en resultaten openbaar zodat publiek en andere onderzoekers ons werk kunnen controleren en erop kunnen voortbouwen. In de longread van het onderzoek hieronder verwijzen noten naar het bronmateriaal. Wilt u meer weten over onze missie en methode? Lees meer

U las de longread van dit onderzoek. Heeft u naar aanleiding hiervan een tip? Neem contact met ons op

Laat de feiten spreken. Steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek in Nederland.

We hebben al 0 vrienden van de 0

Word vriend