Genoeg wiet om zestig miljoen joints van te rollen¹. Zoveel komt er jaarlijks uit de voormalige tomatenkassen tussen de polders bij Hellevoetsluis. Drie jaar geleden begon teler CanAdelaar met wietproductie in het complex, inmiddels geurt zelfs de omgeving groen. Omwonenden dienden zo’n 2500 klachten in over stinkende walmen rondom het complex². Met faciliteiten ter grootte van zo’n zeven voetbalvelden is dit de grootste legale wietteler van Nederland³.

Legaal, want sinds vorig jaar levert het bedrijf ‘cannabisbloemen, voorgerolde joints, hasj en eetbare producten’ aan alle 72 Nederlandse coffeeshops die meedoen aan het wietexperiment⁴. Met deze proef wil de regering de komende jaren in tien gemeenten ontdekken of de legalisering van cannabis in Nederland zin heeft⁵.

Online presenteert CanAdelaar zijn handelswaar met de slogan ‘sun-grown, natuurlijk, en 100% gemaakt in Nederland’⁶. Maar Oerhollands is het niet meer. Via een miljoenentransactie is de Amerikaanse Altria Group inmiddels in het bedrijf gestapt. Altria is de huidige naam van tabaksfabrikant Philip Morris, beter bekend van ‘s werelds meest iconische sigaret: de Marlboro Red⁷. Zo doet de internationale tabaksindustrie haar intrede in de Nederwiet, blijkt uit onderzoek van Investico met De Groene Amsterdammer en NU.nl.

Begin december kondigde het Canadese bedrijf Cronos Group aan de wietteler te kopen voor bijna zestig miljoen euro⁸. Cronos is een van de grote cannabisbedrijven actief op de Canadese cannabismarkt⁹, legaal sinds 2018. Met de aankoop van de Zuid-Hollandse kassen wil het uitbreiden naar Europa. CEO Mike Gorenstein zei ‘geïntrigeerd’ te zijn door het Nederlandse wietexperiment¹⁰.

In het kielzog van de Canadezen, kwamen ook de Amerikanen mee. In 2019 legde Altria 1,8 miljard dollar neer voor bijna de helft van de Cronos-aandelen¹¹. Die aanzienlijke aandelenportefeuille betekende een belangrijke plek aan de bestuurstafel¹². Vier van de zeven directieleden van Cronos werken of werkten bij Altria, dat ‘significante invloed’ kan uitoefenen op het cannabisbedrijf¹³.

Oog op legalisering
Ik ben tegen het gebruik van cannabis, schrijft de directeur van Philip Morris in 1970 in een memo over het voornemen om meer ‘te leren over dit potentieel concurrerende product’. Toch ‘besef ik dat het in de nabije toekomst wellicht wordt gelegaliseerd en onder een vorm van beperkte verkoop komt te vallen, al was het maar om de criminele elementen uit te bannen. Met deze gunstige vooruitzichten kunnen wij het volgende onderzoeken: 1. Een mogelijke concurrentie, 2. Een mogelijk product, 3. Op dit moment samenwerken met de overheid.’¹⁴

De tabaksindustrie houdt de cannabismarkt al decennialang in de gaten, zegt onderzoeker Rachel Barry van de Universiteit van Bath¹⁵. ‘Telkens wanneer het businessmodel van de bedrijven onder druk staat, door regelgeving of rechtszaken, passen ze hun strategieën aan.’ Ze spreiden hun kansen, zegt Barry, en investeren in nieuwe, mogelijk concurrerende en beloftevolle producten. Toen er in de jaren zeventig meer animo kwam voor de decriminalisering van cannabis, wekte dat de interesse van de industrie, en ‘dat is nu niet heel anders’.

Nadat Colorado en Washington in 2012 en Uruguay in 2013 cannabis legaliseerden, kwam dat in een stroomversnelling. Canada en veel andere Amerikaanse staten volgden, en Europese landen als Duitsland, Malta, Luxemburg, Zwitserland en Nederland begonnen met verschillende gradaties van legale verkoop voor recreatief gebruik. Medicinale wiet is op nog veel meer plekken toegestaan¹⁶.

Al snel volgde investering na investering¹⁷. Philip Morris International (ook van Marlboro, maar ooit afgesplitst van Philip Morris, oftewel Altria) stapte in een Israëlische producent van inhalers voor medicinaal cannabisgebruik¹⁸. Imperial (Gauloises, Davidoff) investeerde in een Britse biofarmaceut die cannabistherapieën onderzoekt en ontwikkelt, en stopte miljoenen in een partnerschap met een Canadees cannabisbedrijf om ‘mogelijkheden voor toekomstige groei’ te verzekeren¹⁹. British American Tobacco (Lucky Strike, Camel) startte een dochterbedrijf dat onder meer investeerde in wiet-start-ups, stapte in een grote Canadese cannabisproducent en kocht een minderheidsaandeel in een Duits wietbedrijf²⁰. Zo voegt het tabaksbedrijf ‘een Europese dimensie’ toe aan zijn zoektocht om ‘voorbij nicotine’ te komen.

De lijst gaat door, en aanstaande september heeft InterTabac in Dortmund, de grootste beurs voor tabaksfabrikanten en -verkopers wereldwijd, zelfs een gevarieerd wietprogramma in petto²¹.

‘Betaald wetenschappelijk adviseur’
Naast investeringen, lobbyde de tabaksindustrie in de VS al voor cannabislegalisering²² en lijkt zich nu ook in de wetenschappelijke discussie over de gezondheidseffecten van het product te mengen. Daarin benadrukt ze eerder de voordelen dan de nadelen.

In een artikel uit maart 2024, gepubliceerd in het Journal of Clinical Medicine, onderzoeken zeven auteurs in hoeverre THC kan bijdragen aan het behandelen van medische aandoeningen en pleiten voor meer onderzoek naar het ‘therapeutisch potentieel’²³. THC is het werkzame stofje in cannabis waar je high of stoned van wordt. Alle auteurs zijn in dienst van of ‘betaald wetenschappelijk adviseur’ van een dochterbedrijf van tabaksfabrikant Philip Morris International, de twee hoofdauteurs zijn ook verbonden aan Amerikaanse universiteiten²⁴.

In het anderhalf jaar erna volgen nog eens drie positieve artikelen over cannabis in wetenschappelijke tijdschriften, blijkt uit onderzoek van Investico. In een artikel van juli 2025, gepubliceerd in Current Research in Complementary & Alternative Medicine, publiceren zeven auteurs, vijf dezelfde als voorheen, over het ‘therapeutische potentieel’ van verschillende cannabisstofjes in het behandelen van angststoornissen²⁵. Nu ook CBD, waar je niet high van wordt en legaal verkrijgbaar is in olie of pillen. In een andere uit 2025, gepubliceerd in Pharmacognosy Reviews, bepleiten vijf auteurs, weer drie dezelfde, dat we ‘eeuwenoude’ en ‘Oosterse’ geneeswijzen serieuzer moeten nemen, zoals CBD-gebruik²⁶. In een artikel van december 2025, gepubliceerd in BJPsych Bulletin, willen twee dezelfde auteurs de ‘aannames’ over het ‘risico op misbruik van medicinale cannabis en cannabinoïden’ ter discussie stellen²⁷.

Het dochterbedrijf dat de auteurs (deels) financiert, heet Aspeya²⁸. Het stelt online ‘op een verkenningsreis’ te zijn om ‘gezondere leefstijlen’ te stimuleren door met ‘innovatie’, ‘geoptimaliseerde formules’ en ‘strenge wetenschappelijke normen’ nieuwe producten te ontwikkelen en te vermarkten. Denk aan nicotinevervanging, ‘inhalatietherapieën’ en medicinale cannabis²⁹.

Lobby playbook
‘Die misleidende nadruk op “gezondheid” is onderdeel van het huidige lobby- en PR-playbook van de tabaksindustrie,’ zegt onderzoeker Benoît Gomis bij de Universiteit van Toronto en de Universiteit van Bath³⁰. ‘De industrie profileert zich als verantwoordelijke partner van overheden en gezondheidsorganisaties, die inziet dat sigaretten schadelijk zijn, en alles op alles zet om over te schakelen op alternatieven.’ Vapes, nicotinezakjes voor onder je lip, verhitte tabaksticks en nu dus ook cannabis³¹. ‘Tegelijk verkopen ze nog bijna net zoveel sigaretten³², met het argument dat ze daarmee de transitie “voorbij nicotine” en naar een “rookvrije toekomst” kunnen betalen³³.’

En door papers te publiceren over potentiële gezondheidsvoordelen van hun producten, probeert de tabaksindustrie twijfel te zaaien, zegt Kevin Jenniskens, staflid bij het Cochrane-instituut, dat onder meer wetenschappelijke publicaties beoordeelt op kwaliteit³⁴. Hij boog zich op verzoek van Investico over de artikelen in kwestie en is kritisch. ‘Het zijn geen nieuwe onderzoeken, maar beschrijvende, niet-systematisch uitgevoerde literatuurstudies. Dat laat meer ruimte voor interpretatie en het weglaten van relevante studies. Ook wordt de rol van de financierder in het onderzoek niet toegelicht.’ Sowieso ziet Jenniskens bij onderzoek gefinancierd door de tabaksindustrie ‘significant vaak spin’. ‘Geen fraude, maar een positieve of negatieve uitleg van resultaten, net waar de industrie belang bij heeft.’ Sommige vooraanstaande wetenschappelijke journals accepteren geen door ‘Big Tobacco’ gefinancierde onderzoeken meer, al is dat systeem verre van waterdicht³⁵.

En zo worden ze wel onderdeel van een al verhitte maatschappelijke discussie. ‘Je hebt cannabis-believers en non-believers’, zegt Kor Spoelstra, behandelend psychiater bij Verslavingszorg Noord-Nederland en lector verslaving en leefstijl bij de NHL Stenden Hogeschool³⁶. Er zijn gezondheidsrisico’s, die liggen ‘genuanceerd’ maar zijn niet ongevaarlijk. Zo is er een verband tussen cannabisgebruik en een verhoogd risico op psychoses en andere mentale klachten zoals depressies en angsten³⁷, zegt hij. ‘Al krijgt niet iedere gebruiker hier last van. Vooral jongeren lopen risico en problemen ontstaan door cannabisgebruik in samenhang met andere risicofactoren: een kwetsbare sociale positie, vroeg beginnen, veel gebruiken, een hoog THC-gehalte roken, genetische aanleg.’

Maar niet iedereen die een joint opsteekt, weet vooraf of hij aanleg heeft en ook bij niet-risicogroepen kunnen er jaren later effecten aan het licht komen. Cannabis kan verslavend zijn en in Nederlandse joints zit vaak ook tabak, niet minder verslavend³⁸. In de psychiatrie en verslavingszorg zijn deze mentale risico’s bekend, zegt Spoelstra, maar ze mogen van hem meer aandacht krijgen in beleid.

Voorzorgsmaatregelen
Volgend jaar wordt het wietexperiment geëvalueerd en in 2029 loopt het af³⁹. Er zijn allerlei voorzorgsmaatregelen waar coffeeshops zich aan moeten houden: geen verkoop in de buurt van scholen of aan minderjarigen, geen reclame, verplichte voorlichting over risico’s⁴⁰. Dat gaat best goed, zeggen preventiedeskundigen van verslavingsinstituut Jellinek⁴¹, en coffeeshops liggen nu extra onder een vergrootglas.

Alleen houdt het de intrede van de tabaksindustrie dus niet tegen. En dat is heel zorgwekkend, luidt de reactie van iedereen wie we hierover raadpleegden. Van psychiater Spoelstra en de deskundigen bij verslavingsinstituut Jellinek, tot tabakslobby-waakhonden als Wanda de Kanter⁴² en experts bij het Trimbos-instituut voor mentale gezondheid, alcohol en drugs. Boven op de inhoudelijke discussies over cannabis, ontstaat zo een heel nieuw krachtenveld. En je wilt voorkomen dat grote commerciële partijen met enorme marketingbudgetten, krachtige lobbyapparaten en slimme juridische afdelingen, zoals - bij uitstek - de tabaksindustrie, deze ontwikkelende markt toe-eigenen, zeggen zij in koor.

Straks komen ze met allerlei inventieve producten en aantrekkelijke reclames gericht op jongeren via dochterbedrijven, influencers en sociale media, zegt De Kanter. Dat soort dingen zag je in een aantal Amerikaanse staten na de cannabislegalisering⁴³, en eerder, ook in Nederland, met vapes. Nadat die overal verkrijgbaar waren, de vape- en tabaksindustrie ze verrijkte met lekkere smaakjes, keelverzachtende nicotinezouten en flitsende verpakkingen, en tieners ze massaal ‘opstaken’, werd duidelijk dat ze in feite helemaal niet zo goed voor je zijn⁴⁴.

‘Mocht Nederland gaan legaliseren,’ zegt Spoelstra, ‘laten we dan tenminste de commerciële belangen inperken, en deze industrie niet zomaar op haar blauwe ogen geloven dat ze het beste met ons voorheeft.’

Wederhoor
Cronos zegt dat het de ‘strategische overname’ van CanAdelaar ziet als ‘essentieel onderdeel’ van zijn inzet op de Europese markt en stelt dat Altria ‘geen zeggenschap’ heeft over zijn ‘dagelijkse bedrijfsvoering, commerciële strategie of merkkeuzes’.

Ook CanAdelaar laat weten onafhankelijk van Altria te opereren. Bovendien is nieuwe eigenaar Cronos ‘geen tabaksbedrijf en niet betrokken bij de tabaksindustrie’. Cronos en CanAdelaar zeggen beiden te staan voor ‘strenge overheidsregulatie, strenge leeftijdseisen en verplichte producttesten’ bij cannabis.

Altria heeft niet gereageerd.

Philip Morris International reageert zijn ‘activiteiten’ te verleggen naar ‘rookvrije alternatieven die een betere keuze vormen voor volwassenen die roken’.

Aspeya benadrukt dat in de vier wetenschappelijke publicaties ‘de financiering vermeld staat en belangenverklaringen zijn opgenomen’.

De meerderheid van de betrokken uitgevers en wetenschappers heeft niet gereageerd. Wie dat wel deed, wees er ook op dat de financiers en belangen in de papers vermeld staan en de artikelen peer-reviewed zijn. ‘De betalende organisatie heeft onze wetenschappelijke interpretaties en conclusies niet bepaald of gestuurd’, aldus de twee hoofdauteurs.

De ministeries van Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport willen geen uitspraken doen over lopende transacties en specifieke telers binnen het wietexperiment.